Người bệnh sau phẫu thuật cắt tuyến giáp được 8 giờ than cảm giác căng tức vùng cổ và khó thở, kèm bứt rứt không yên. Kết quả thăm khám như sau. Can thiệp điều dưỡng nào cần thực hiện ĐẦU TIÊN?

Khó thở kèm cảm giác căng tức vùng cổ sau cắt tuyến giáp là tình huống cấp cứu, phải nghĩ ngay đến khối máu tụ do chảy máu vết mổ gây chèn ép đường thở. Việc ưu tiên hàng đầu là đánh giá băng vết mổ và ống dẫn lưu để xác định có chảy máu hay không. Hạ canxi máu cũng là biến chứng sau mổ, nhưng trước hết phải loại trừ chèn ép đường thở vì đây là nguyên nhân trực tiếp gây khó thở.

Khối máu tụ vùng cổ sau mổ – tình huống cấp cứu cần nghĩ đến đầu tiên

Sau cắt tuyến giáp 8 giờ, người bệnh than căng tức vùng cổ, khó thở và bứt rứt không yên – đây là biểu hiện lâm sàng điển hình của khối máu tụ vùng cổ (cervical hematoma) sau mổ. Khối máu tụ vùng cổ là biến chứng hiếm gặp sau phẫu thuật tuyến giáp nhưng có thể đe dọa tính mạng ^[1]. Khi máu chảy từ vết mổ tích tụ trong khoang hẹp của hố tuyến giáp (thyroid bed), khối máu tụ sẽ chèn ép trực tiếp lên khí quản và có thể nhanh chóng tiến triển thành tắc nghẽn đường thở ^[2].

Dấu hiệu sinh tồn của người bệnh cho thấy huyết áp 148/90 mmHg, mạch 108 lần/phút, nhịp thở 26 lần/phút, tức có nhịp tim nhanh, thở nhanh và tăng huyết áp nhẹ. Đây là hậu quả phối hợp của tình trạng thiếu oxy do chèn ép đường thở làm hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm, cùng với đau và lo âu. Biểu hiện bứt rứt, kích thích (agitation) cũng là một chỉ điểm lâm sàng quan trọng của thiếu oxy máu.

Xét nghiệm máu cho thấy canxi 7,2 mg/dL, tương ứng với ngưỡng hạ canxi máu (hypocalcemia); tuy nhiên hạ canxi máu do suy tuyến cận giáp sau cắt tuyến giáp thường xuất hiện từ từ sau 24–48 giờ hậu phẫu. Vì vậy, khó thở xảy ra trong giai đoạn cấp ở giờ thứ 8 sau mổ khó có thể quy cho hạ canxi máu là nguyên nhân hàng đầu. Hơn nữa, riêng hạ canxi máu không giải thích được cảm giác căng tức vùng cổ. Do đó, việc bảo đảm thông thoáng đường thở phải được ưu tiên hơn các can thiệp cho hạ canxi máu (nghiệm pháp gây tetany, dùng chế phẩm canxi).

Can thiệp ưu tiên của điều dưỡng khi nghi ngờ chèn ép đường thở

Khi nghi ngờ khối máu tụ vùng cổ, can thiệp cần thực hiện trước tiên là đánh giá tình trạng băng vết mổ và ống dẫn lưu vùng cổ. Điều dưỡng phải nhanh chóng kiểm tra mức độ sưng nề vùng mổ, lượng máu thấm băng (oozing), sự thông thoáng (patency) của ống dẫn lưu và lượng dịch dẫn lưu. Nếu ống dẫn lưu bị gập hoặc bị cục máu đông (clot) làm tắc, khối máu tụ có thể tích tụ rất nhanh. Vai trò cốt lõi của điều dưỡng là qua đánh giá trực tiếp này phát hiện sớm nguyên nhân chèn ép đường thở và báo bác sĩ để nhanh chóng thực hiện xử trí cấp cứu cần thiết (cắt chỉ, dẫn lưu khối máu tụ...).

Chèn ép đường thở do khối máu tụ vùng cổ có thể xấu đi đột ngột trong vài phút đến vài giờ. Trường hợp nặng có thể dẫn đến các biến chứng đường thở nghiêm trọng như hẹp khí quản (tracheal stenosis) hoặc rò khí quản (tracheal fistula), khi đó cần đến các kỹ thuật quản lý đường thở khó như đặt nội khí quản bằng ống soi mềm khi người bệnh còn tỉnh (awake fiberoptic intubation) ^[3]. Vì vậy, chuẩn bị bộ mở khí quản là biện pháp dự phòng cho tình huống xấu, nhưng không phải là can thiệp thực hiện đầu tiên để giải quyết trực tiếp nguyên nhân gây khó thở hiện tại. Khuyến khích hít thở sâu và ho là can thiệp giúp tống xuất dịch tiết đường thở, nhưng khi đường thở đang bị chèn ép từ bên ngoài thì biện pháp này khó mang lại hiệu quả, thậm chí làm tăng áp lực trong lồng ngực và khiến người bệnh khó chịu hơn.