Người bệnh được bó bột cẳng bàn chân (Short Leg Cast) dưới gối phải than đau dữ dội không thể chịu nổi và giảm cảm giác ở chân, hoàn toàn không bắt được mạch mu chân. Can thiệp cấp bách nhất là gì?

Sinh lý bệnh của hội chứng chèn ép khoang cấp (Acute Compartment Syndrome, ACS)
Các triệu chứng của người bệnh này là biểu hiện điển hình của hội chứng chèn ép khoang (ACS). ACS là tình trạng cấp cứu trong đó áp lực trong khoang kín được bao bọc bởi cân cơ ở chi tăng cao bất thường, làm cản trở tuần hoàn mao mạch và cuối cùng dẫn đến hoại tử do thiếu máu của cơ và thần kinh . Bột bó đóng vai trò là yếu tố chèn ép từ bên ngoài, làm áp lực bên trong khoang càng tăng thêm. Đau là dấu hiệu sớm xuất hiện khi tưới máu mô giảm, còn giảm cảm giác cho thấy các sợi thần kinh vốn nhạy cảm nhất với áp lực đã rơi vào tình trạng thiếu máu. Mất mạch mu chân là dấu hiệu muộn, chứng tỏ áp lực trong khoang đã tăng vượt quá huyết áp tâm thu và dòng máu động mạch đã bị tắc nghẽn, nghĩa là khả năng hoại tử mô đã bắt đầu là rất cao.

Nhận định lâm sàng và can thiệp cấp bách
Yếu tố tiên lượng quan trọng nhất trong ACS là "thời gian". Cơ sẽ hoại tử không hồi phục trong vòng 4–6 giờ thiếu máu hoàn toàn, và tổn thương thần kinh cũng có thể để lại di chứng vĩnh viễn chỉ sau vài giờ . Vì vậy, ngay khi nghi ngờ chẩn đoán, ưu tiên hàng đầu là loại bỏ mọi yếu tố chèn ép từ bên ngoài. Ở người bệnh này, bột bó là nguyên nhân chèn ép trực tiếp nhất, nên cần cắt và tháo bột, đồng thời gỡ bỏ toàn bộ lớp bông lót và băng bên dưới (đáp án 1). Chỉ riêng thao tác giải áp đơn giản này cũng có thể làm giảm đáng kể áp lực trong khoang. Nếu sau khi tháo bột triệu chứng vẫn không cải thiện, cần giải áp bằng phẫu thuật mở cân (fasciotomy) .

Phân tích đáp án sai: vì sao các can thiệp khác không cấp bách
Chườm lạnh (đáp án 3) tuy có thể gây co mạch và giảm nhu cầu chuyển hóa của mô, nhưng lại làm giảm thêm dòng máu đến vùng mô vốn đã thiếu máu, nguy cơ làm nặng thêm hoại tử. Đây chỉ là biện pháp tạm thời, không giải quyết được nguyên nhân gây đau. Kéo liên tục qua da (đáp án 2) là phương pháp nắn chỉnh gãy xương, không giải quyết được tình trạng tăng áp lực trong khoang – nguyên nhân gốc rễ của ACS. Đặt garô (đáp án 4) làm ngưng hoàn toàn dòng máu động mạch, khiến thiếu máu mô nặng lên nhanh chóng nên tuyệt đối chống chỉ định.

Ứng dụng thực hành điều dưỡng: phát hiện sớm và theo dõi
Chẩn đoán ACS chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng. Dấu hiệu quyết định xuất hiện sớm nhất là đau dữ dội không tương xứng với mức độ tổn thương, và đau tăng lên khi duỗi thụ động chi . Khi các bạn chăm sóc người bệnh bó bột trong thực tập, cần đánh giá định kỳ tính chất và cường độ đau, thay đổi cảm giác và vận động, cùng mạch ngoại vi. Các nghiên cứu cho thấy kiến thức và nhận thức về ACS của điều dưỡng khoa cấp cứu và khoa chấn thương chỉnh hình nhìn chung khá tốt, nhưng vẫn còn một số lĩnh vực cần được đào tạo thêm . Đặc biệt, nếu đau vẫn dai dẳng sau khi dùng thuốc giảm đau hoặc mới xuất hiện giảm cảm giác, phải nghĩ ngay đến ACS và báo bác sĩ lập tức. Ở trẻ em, do khó khăn trong giao tiếp nên chẩn đoán dễ bị chậm trễ, vì vậy càng cần theo dõi tỉ mỉ hơn .