Nữ 28 tuổi đang nằm tại khoa đột ngột mất ý thức, toàn thân co cứng và tay chân giật đều theo nhịp. Điều dưỡng cần thực hiện điều gì ĐẦU TIÊN?

Trong cơn co giật, can thiệp điều dưỡng ưu tiên hàng đầu là giữ thông đường thở và cung cấp oxy theo nguyên tắc ABC (đường thở, hô hấp, tuần hoàn). Do dịch tiết quanh miệng có nguy cơ gây tắc nghẽn đường thở nên cần bảo đảm thông thoáng đường thở ngay lập tức. Thuốc chống co giật chỉ được cân nhắc khi cơn kéo dài trên 5 phút hoặc tái diễn mà người bệnh không hồi tỉnh, vì vậy ở thời điểm 2 phút, quản lý đường thở được ưu tiên hơn dùng thuốc.

Nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu khi chăm sóc người bệnh co giật là bảo đảm đường thở và cung cấp oxy

Khi cơn co giật xảy ra, hoạt động phóng điện bất thường và quá mức của tế bào thần kinh ở não gây rối loạn tạm thời về ý thức, vận động, cảm giác và chức năng thần kinh tự chủ^[1]. Người bệnh này biểu hiện giai đoạn co cứng toàn thân tiếp nối bằng giai đoạn giật đều ở tay chân, tức là cơn co giật toàn thể co cứng - co giật (generalized tonic-clonic seizure). Trong cơn, nguy cơ lớn nhất là cắn phải lưỡi do co thắt cơ nhai, hoặc tắc nghẽn đường thở do co cứng cơ hô hấp và tăng tiết dịch, dẫn đến thiếu oxy mô (hypoxia). Dịch tiết lẫn bọt quanh miệng và nhãn cầu đảo ngược lên trên là những dấu hiệu lâm sàng quan trọng gợi ý nguy cơ tắc nghẽn đường thở này.

Điều dưỡng giữ vai trò quyết định trong nhận biết và xử trí cơn co giật, bao gồm quản lý đường thở (airway management), theo dõi huyết động và dùng thuốc chống co giật an toàn^[1]. Tuy nhiên, tất cả các can thiệp đó chỉ có ý nghĩa khi thông khí được duy trì. Trong cơn co giật, lưỡi dễ tụt ra sau hoặc dịch tiết bít tắc đường thở gây rối loạn thông khí, vì vậy mở thông đường thở và cung cấp oxy trước tiên chính là bước đầu tiên bảo vệ tính mạng. Ở thời điểm cơn đã kéo dài 2 phút, phần lớn các cơn vẫn có khả năng tự chấm dứt trong vòng 5 phút, nhưng trong khoảng thời gian đó phải ngăn ngừa tổn thương não thứ phát do thiếu oxy.

Phương án 2 - dùng lorazepam - là can thiệp thuốc chỉ cân nhắc khi cơn tiến triển thành trạng thái động kinh (status epilepticus) với thời gian kéo dài trên 5 phút. Phương án 3 - lập đường truyền tĩnh mạch - tuy cần thiết để dùng thuốc, nhưng không phải ưu tiên khi đường thở chưa được bảo đảm. Phương án 4 - ghi nhận tính chất cơn giật - là nhiệm vụ điều dưỡng quan trọng nhưng thực hiện song song sau khi đã bảo đảm đường thở và cung cấp oxy, hoặc sau khi cơn kết thúc.

Cốt lõi của chăm sóc người bệnh co giật là "bảo vệ đường thở và cung cấp oxy cho người bệnh", và đây cũng là nguyên tắc xử trí cấp cứu được nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu trong các chương trình đào tạo mô phỏng độ trung thực cao^[1].