Người bệnh được bó bột cẳng chân (Short Leg Cast) dưới gối bên phải than đau dữ dội không thể chịu đựng được và tê bì giảm cảm giác ở chân, đồng thời hoàn toàn không bắt được mạch mu chân. Can thiệp cấp thiết nhất là gì?

Sinh lý bệnh của hội chứng chèn ép khoang cấp (Acute Compartment Syndrome, ACS)
Các triệu chứng xuất hiện trên người bệnh này là biểu hiện điển hình của hội chứng chèn ép khoang (ACS). ACS là tình trạng cấp cứu trong đó áp lực trong khoang kín được bao bọc bởi cân cơ ở chi tăng cao bất thường, làm gián đoạn tuần hoàn mao mạch và cuối cùng dẫn đến hoại tử thiếu máu của cơ và mô thần kinh . Bột bó đóng vai trò là yếu tố chèn ép khoang từ bên ngoài, làm áp lực bên trong càng tăng thêm. Đau là dấu hiệu sớm xuất hiện khi tưới máu mô giảm, còn giảm cảm giác cho thấy các sợi thần kinh nhạy cảm nhất với áp lực đã rơi vào tình trạng thiếu máu. Mất mạch động mạch mu chân là dấu hiệu muộn, chứng tỏ áp lực trong khoang đã tăng vượt quá huyết áp tâm thu làm tắc nghẽn cả dòng máu động mạch, nên khả năng hoại tử mô đã bắt đầu là rất cao.

Nhận định lâm sàng và can thiệp cấp thiết
Yếu tố tiên lượng quan trọng nhất trong ACS là "thời gian". Cơ sẽ hoại tử không hồi phục trong vòng 4–6 giờ kể từ khi thiếu máu hoàn toàn, và tổn thương thần kinh cũng có thể để lại di chứng vĩnh viễn chỉ sau vài giờ . Vì vậy, ngay khi nghi ngờ chẩn đoán, loại bỏ mọi yếu tố chèn ép từ bên ngoài là can thiệp ưu tiên hàng đầu (phương án 1). Ở người bệnh này, bột bó là nguyên nhân chèn ép trực tiếp nhất, do đó phải cắt và tháo bột, đồng thời tháo bỏ cả lớp bông lót và băng bên dưới. Chỉ riêng thao tác giải áp đơn giản này cũng có thể làm giảm đáng kể áp lực trong khoang. Nếu sau khi tháo bột mà triệu chứng không cải thiện, cần giải áp bằng phẫu thuật mở cân (fasciotomy) .

Phân tích đáp án sai: vì sao các can thiệp khác không cấp thiết
Chườm lạnh (phương án 3) tuy có thể gây co mạch và giảm nhu cầu chuyển hóa của mô, nhưng lại làm giảm thêm dòng máu tới mô vốn đã thiếu máu, có nguy cơ làm nặng thêm hoại tử mô. Đây chỉ là biện pháp tạm thời, không giải quyết được nguyên nhân gây đau. Kéo da (phương án 2) là phương pháp nắn chỉnh gãy xương, không giải quyết được nguyên nhân cốt lõi của ACS là tăng áp lực trong khoang. Buộc garô (phương án 4) làm ngưng hoàn toàn dòng máu động mạch, khiến thiếu máu mô nặng lên nhanh chóng, nên tuyệt đối chống chỉ định.

Áp dụng trong thực hành điều dưỡng: phát hiện sớm và theo dõi
Chẩn đoán ACS chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng. Dấu hiệu quyết định xuất hiện sớm nhất là đau dữ dội không tương xứng với mức độ tổn thương, và cơn đau tăng lên khi làm động tác duỗi thụ động . Khi các bạn chăm sóc người bệnh bó bột trong thời gian thực tập, cần định kỳ đánh giá tính chất và cường độ đau, thay đổi cảm giác và vận động, cũng như mạch ngoại vi. Theo các nghiên cứu, kiến thức và nhận thức về ACS của điều dưỡng khoa cấp cứu và khoa chấn thương chỉnh hình tương đối tốt, tuy nhiên vẫn còn một số lĩnh vực cần được đào tạo thêm . Đặc biệt, nếu đau vẫn dai dẳng sau khi dùng thuốc giảm đau hoặc mới xuất hiện giảm cảm giác, phải nghi ngờ mạnh ACS và báo ngay cho bác sĩ. Ở trẻ em, việc giao tiếp khó khăn có thể làm chậm chẩn đoán nên càng cần theo dõi tỉ mỉ hơn .