Người bệnh suy thận cấp có lượng nước tiểu giảm đột ngột, kết quả xét nghiệm kali huyết thanh là 6,0 mEq/L. Y lệnh nào cần được tiêm truyền tĩnh mạch ngay để phòng ngừa ngừng tim?

Nguyên lý xử trí cấp cứu tăng kali máu

Với người bệnh suy thận cấp có kali huyết thanh 6,0 mEq/L, can thiệp cần thực hiện đầu tiên là truyền dịch glucose có pha insulin. Đây không phải là biện pháp thải kali ra khỏi cơ thể, mà là xử trí cấp cứu nhằm chuyển kali từ máu vào trong tế bào (shift) thật nhanh để phòng ngừa loạn nhịp đe dọa tính mạng và ngừng tim.

Trong suy thận cấp, mức lọc cầu thận (GFR) giảm đột ngột làm khả năng bài tiết kali qua thận suy giảm rõ rệt. Khi kali huyết thanh vượt quá 6,0 mEq/L, điện thế màng lúc nghỉ (resting membrane potential) của tế bào cơ tim tăng lên khiến tính hưng phấn điện học của tim thay đổi bất thường, làm tăng vọt nguy cơ tiến triển thành các rối loạn nhịp chí tử như nhịp nhanh thất, rung thất hoặc vô tâm thu ^[1].

Insulin có tác dụng hoạt hóa bơm Na⁺-K⁺-ATPase nằm trên màng tế bào. Khi bơm này được hoạt hóa, natri (Na⁺) được đưa ra ngoài tế bào và kali (K⁺) được đưa vào trong tế bào. Khi tiêm insulin đường tĩnh mạch, các tế bào trong cơ thể, đặc biệt là tế bào cơ vân, hấp thu nhanh kali từ máu, nhờ đó nồng độ kali huyết thanh giảm tạm thời chỉ trong vài phút. Lý do phải truyền kèm glucose là để phòng ngừa hạ đường huyết (hypoglycemia) do tác dụng của insulin gây ra.

Trong ca bệnh của tài liệu tham khảo, một người bệnh tăng kali máu nặng với kali huyết thanh lên tới 8,7 mmol/L chỉ than phiền buồn nôn kéo dài mà không có biến đổi trên điện tâm đồ (EKG) ^[1]. Điều này cho thấy biểu hiện lâm sàng của tăng kali máu không phải lúc nào cũng tương xứng với mức độ nặng trên xét nghiệm, và không được chủ quan chỉ vì điện tâm đồ chưa thay đổi. Do đó, chính kết quả xét nghiệm kali huyết thanh phải là căn cứ then chốt để quyết định xử trí cấp cứu.

Phân tích các đáp án sai

Thuốc lợi tiểu giữ kali (số 1) như spironolactone ức chế trao đổi natri - kali ở ống lượn xa, làm giảm bài tiết kali và tích tụ kali trong cơ thể nên chống chỉ định ở người bệnh tăng kali máu. Chế phẩm vitamin D (số 2) được dùng để kiểm soát cường cận giáp thứ phát trong suy thận mạn, không ảnh hưởng trực tiếp đến nồng độ kali. Dịch nuôi dưỡng tĩnh mạch toàn phần (TPN) (số 3) nhằm mục đích cung cấp dinh dưỡng, thậm chí tùy thành phần còn có thể chứa kali. Thuốc ức chế thụ thể histamin (số 5) dùng để ức chế tiết acid dạ dày, không liên quan đến xử trí cấp cứu tăng kali máu.