Một phụ nữ 28 tuổi tại khoa nội trú đột ngột mất ý thức, toàn thân co cứng và tay chân giật đều đặn. Điều dưỡng cần thực hiện điều gì ĐẦU TIÊN?

Trong cơn co giật, can thiệp điều dưỡng ưu tiên hàng đầu là duy trì đường thở và cung cấp oxy theo nguyên tắc ABC (đường thở, hô hấp, tuần hoàn). Dịch tiết quanh miệng làm tăng nguy cơ tắc nghẽn đường thở nên phải khai thông đường thở ngay lập tức. Thuốc chống co giật chỉ được cân nhắc khi cơn kéo dài trên 5 phút hoặc tái diễn mà người bệnh không hồi phục ý thức; do đó ở thời điểm 2 phút, quản lý đường thở được ưu tiên hơn dùng thuốc.

Nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu khi chăm sóc người bệnh co giật là khai thông đường thở và cung cấp oxy

Khi cơn co giật xảy ra, hoạt động phóng điện bất thường quá mức của các tế bào thần kinh não gây rối loạn tạm thời về ý thức, vận động, cảm giác và chức năng thần kinh tự chủ^[1]. Người bệnh này biểu hiện cơn co giật toàn thể co cứng - co giật (generalized tonic-clonic seizure) với giai đoạn co cứng toàn thân rồi đến giai đoạn giật đều đặn ở tay chân. Trong cơn, nguy cơ lớn nhất là cắn phải lưỡi do co thắt cơ nhai, hoặc thiếu oxy mô (hypoxia) do co cứng cơ hô hấp và dịch tiết nhiều làm tắc nghẽn đường thở. Dịch tiết lẫn bọt quanh miệng và nhãn cầu đảo lên trên là những dấu hiệu lâm sàng quan trọng gợi ý nguy cơ tắc nghẽn đường thở này.

Điều dưỡng giữ vai trò quyết định trong nhận diện và xử trí cơn co giật, bao gồm quản lý đường thở (airway management), theo dõi huyết động và dùng thuốc chống co giật một cách an toàn^[1]. Tuy nhiên, tất cả các can thiệp đó chỉ có ý nghĩa khi "thông khí được duy trì". Trong cơn co giật, lưỡi dễ tụt vào trong hoặc dịch tiết bít tắc đường thở gây rối loạn thông khí, nên mở thông đường thở và cung cấp oxy trước tiên chính là bước đầu tiên bảo vệ tính mạng. Hiện cơn giật mới kéo dài 2 phút, phần lớn các cơn có khả năng tự chấm dứt trong vòng 5 phút, nhưng trong khoảng thời gian đó phải ngăn ngừa tổn thương não thứ phát do thiếu oxy.

Phương án 2 dùng lorazepam là can thiệp thuốc chỉ cân nhắc khi cơn tiến triển thành trạng thái động kinh (status epilepticus) kéo dài trên 5 phút. Phương án 3 lập đường truyền tĩnh mạch cũng cần thiết để dùng thuốc, nhưng không phải ưu tiên vội vàng khi đường thở chưa được bảo đảm. Việc ghi nhận tính chất cơn giật ở phương án 4 là nhiệm vụ điều dưỡng quan trọng nhưng cần thực hiện song song sau khi cơn kết thúc hoặc sau khi đã bảo đảm đường thở và cung cấp oxy.

Cốt lõi của chăm sóc người bệnh co giật là "bảo vệ đường thở và cung cấp oxy cho người bệnh", đây cũng là nguyên tắc xử trí cấp cứu được nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu trong đào tạo dựa trên mô phỏng độ trung thực cao^[1].