Khung cốt lõi
Trong các tình huống liên quan điện và hóa chất, điều dưỡng phải đồng thời bảo vệ bản thân, bảo vệ môi trường khoa và đảm bảo cấp cứu kịp thời. Tài liệu này dựa trên tiếp cận có hệ thống trong cấp cứu và an toàn người bệnh, nhấn mạnh đánh giá nhanh, ưu tiên xử trí đe dọa tính mạng và phối hợp nhóm.
Nguyên tắc chung:
- Không hy sinh an toàn bản thân để cố gắng cứu người bệnh.
- Luôn đánh giá an toàn hiện trường trước khi tiếp cận.
- Áp dụng tiếp cận hệ thống đường thở – hô hấp – tuần hoàn – ý thức theo hướng dẫn cấp cứu cơ bản.
- Sử dụng phương tiện phòng hộ phù hợp với loại nguy cơ (điện, khí, chất rắn, chất ăn mòn…).
- Báo động, huy động hỗ trợ sớm, làm việc nhóm và giao tiếp rõ ràng.
| Tình huống | Nguy cơ chính | Mục tiêu ưu tiên |
|---|
| Điện giật, sét đánh | Ngừng tim, loạn nhịp, bỏng, chấn thương do ngã | Bảo đảm an toàn điện, CPR sớm, đánh giá chấn thương |
| Tràn đổ hóa chất, bột/hơi | Nhiễm độc, bỏng hóa chất, lây nhiễm chéo | Cách ly, khử nhiễm, duy trì ABC, bảo vệ khu sạch |
Đánh giá và hành động
Quy trình cơ bản khi tiếp cận nạn nhân điện và hóa chất:
- Đánh giá an toàn hiện trường
- Điện: không chạm nạn nhân nếu còn nối nguồn; chỉ tiếp cận khi đã cắt điện hoặc lực lượng chuyên trách xác nhận an toàn.
- Hóa chất: giữ nạn nhân ngoài khu sạch nếu chưa khử nhiễm; nhận diện nguy cơ hít phải, hấp thu qua da.
- Báo động và huy động hỗ trợ
- Kích hoạt quy trình cấp cứu và, khi có, đội xử lý vật liệu nguy hiểm.
- Chuẩn bị thiết bị hồi sức, khử nhiễm theo quy định cơ sở.
- Bảo vệ bản thân và môi trường
- Đeo PPE thích hợp (găng, khẩu trang, kính, áo choàng hoặc cao hơn tùy nguy cơ).
- Hạn chế tối đa lan chất độc vào khu vực sạch và sang người khác.
- Đánh giá ban đầu theo ưu tiên đe dọa tính mạng
- Kiểm tra đáp ứng, thở, mạch; nếu không thở bình thường và không có mạch, bắt đầu hồi sinh tim phổi và sử dụng AED khi sẵn có, theo khuyến cáo hiện hành.
- Song song, phát hiện nhanh dấu hiệu suy hô hấp, sốc, thay đổi ý thức để xử trí theo phác đồ.
- Quyết định xử trí khử nhiễm – hồi sức
- Nạn nhân hóa chất nhưng còn tỉnh, ABC ổn: ưu tiên cởi bỏ quần áo nhiễm, rửa vùng da, tránh làm lan chất; làm tại khu vực quy định.
- Nạn nhân hóa chất có đe dọa tính mạng (ngừng tim, suy hô hấp): thực hiện can thiệp cứu sống trước, trong điều kiện bảo hộ tối đa; kết hợp khử nhiễm từng bước để giảm phơi nhiễm cho nhân viên.
Sai lầm thường gặp
Một số lỗi điển hình có thể gây hại cho cả người bệnh và nhân viên:
- Tiếp cận nạn nhân điện giật khi nguồn điện chưa được kiểm soát, dẫn đến thêm nạn nhân.
- Đưa người nhiễm hóa chất chưa khử nhiễm vào phòng cấp cứu chung, làm lan nhiễm.
- Chỉ tập trung vào bỏng hoặc tổn thương nhìn thấy mà bỏ sót đánh giá đường thở, hô hấp, tuần hoàn.
- Không sử dụng hoặc sử dụng PPE không phù hợp với loại hóa chất, thời gian tiếp xúc.
- Thiếu ghi chép về thời điểm phơi nhiễm, loại chất (nếu biết), can thiệp đã thực hiện nên khó theo dõi và bàn giao.
Báo cáo và đánh giá lại
Mọi sự cố liên quan điện và hóa chất đều là tín hiệu nguy cơ an toàn. Sau khi người bệnh ổn định tương đối, điều dưỡng cần:
- Ghi chép đầy đủ diễn biến, đánh giá, xử trí, phản ứng của người bệnh và các lần đánh giá lại.
- Bàn giao miệng có cấu trúc cho đồng nghiệp và các chuyên khoa liên quan, nhấn mạnh yếu tố phơi nhiễm và nguy cơ đang theo dõi.
- Tham gia báo cáo sự cố, gần xảy ra sự cố theo hệ thống an toàn người bệnh của cơ sở.
- Cùng nhóm xem lại quy trình: nhận diện điểm mạnh, điểm chưa phù hợp trong đánh giá hiện trường, phối hợp đội khử nhiễm, bố trí khu vực sạch – bẩn.
Việc đánh giá lại không nhằm đổ lỗi cá nhân mà để học hỏi hệ thống, phù hợp định hướng an toàn người bệnh và phát triển năng lực nghề nghiệp.
Ghi nhớ nhanh
- 1. An toàn trước: không chạm nạn nhân điện khi chưa kiểm soát nguồn; không đưa nạn nhân nhiễm hóa chất chưa xử lý vào khu sạch.
- 2. ABC ưu tiên: tiếp cận có hệ thống, đánh giá và xử trí đe dọa tính mạng trước, kết hợp bảo hộ và khử nhiễm phù hợp.
- 3. PPE đúng: chọn phương tiện bảo hộ theo nguy cơ; thay bỏ PPE đúng quy trình để tránh tự phơi nhiễm.
- 4. Làm việc nhóm: báo động sớm, phân vai rõ (hồi sức, khử nhiễm, điều phối khu vực), giao tiếp ngắn gọn – chính xác.
- 5. Ghi nhận và học tập: ghi chép, báo cáo sự cố, tham gia xem lại quy trình để cải thiện an toàn người bệnh và năng lực cá nhân.
Luôn đối chiếu với phác đồ, quy trình và y lệnh hiện hành tại cơ sở để cập nhật điểm mới về cấp cứu, hồi sức, bảo hộ và khử nhiễm.