Khung cốt lõi

Phân loại trong thảm họa là sắp xếp nhanh nạn nhân thành các nhóm ưu tiên điều trị và vận chuyển, nhằm sử dụng tối ưu nguồn lực hạn chế. Điều dưỡng cần nắm hai nguyên tắc cốt lõi: bảo đảm an toàn bản thân – đồng đội – hiện trường, và ưu tiên cho người có khả năng được cứu sống cao nhất khi được can thiệp kịp thời.

Các hệ thống phân loại hàng loạt khác nhau nhưng thường dựa vào đánh giá nhanh: có thể đi lại được hay không, tình trạng hô hấp, tuần hoàn và tri giác. Mỗi cơ sở phải tuân thủ công cụ và quy trình đã được phê duyệt tại đơn vị; luôn kiểm tra hướng dẫn hiện hành trước khi triển khai.

Vai trò điều dưỡng trong khung năng lực

Theo chuẩn năng lực điều dưỡng, người điều dưỡng cần phối hợp đa chuyên ngành, giao tiếp an toàn, tham gia lập kế hoạch và thực hiện ứng phó thảm họa, đồng thời bảo đảm quyền và an toàn người bệnh trong mọi hoàn cảnh.

Đánh giá và hành động

Khi nhận thông tin nhiều nạn nhân hoặc sự cố hệ thống (ví dụ mất oxy trung tâm), điều dưỡng phải:

• Báo động và kích hoạt kế hoạch thảm họa hoặc cơ chế chỉ huy sự cố của bệnh viện theo quy định nội bộ.
• Đánh giá nhanh hiện trường trong phạm vi an toàn: số lượng nạn nhân, nguy cơ tiếp diễn, tuyến di chuyển.
• Thực hiện phân loại ban đầu bằng công cụ chuẩn của cơ sở, thường theo trình tự: yêu cầu tất cả người có thể đi lại được tập trung một khu; đánh giá từng người còn lại bằng quan sát, kiểm tra hô hấp, tuần hoàn, ý thức.
• Thực hiện các can thiệp đơn giản, ngay tại chỗ, giúp thay đổi đáng kể tiên lượng như mở đường thở, ép trực tiếp cầm máu, đặt tư thế an toàn, hỗ trợ oxy từ nguồn dự phòng hợp lệ.
• Gắn phương tiện nhận diện phân loại (thẻ màu, vòng đeo tay…), ghi tối thiểu: giờ phân loại, người thực hiện, lý do phân loại.
• Phối hợp điều phối luồng người bệnh đến từng khu vực (đỏ, vàng, xanh), đảm bảo bàn giao rõ ràng, giao tiếp trạng thái khép kín để tránh nhầm lẫn.

Sai lầm thường gặp

• Tập trung quá nhiều thời gian vào một người bệnh nặng, bỏ sót nhiều người có thể cứu được nếu được can thiệp sớm.
• Không tuân thủ công cụ phân loại đã quy định, tự ý đặt tiêu chí cá nhân dẫn đến thiếu nhất quán và khó điều phối.
• Quên đánh giá lại: trong thảm họa, tình trạng thay đổi nhanh; một người ban đầu màu xanh có thể chuyển sang vàng hoặc đỏ.
• Ghi chép không đầy đủ hoặc không gắn thẻ nhận diện, làm tăng nguy cơ thất lạc thông tin, nhầm người, nhầm mức ưu tiên.
• Bỏ qua an toàn bản thân: không chú ý nguy cơ môi trường, kiệt sức, căng thẳng tâm lý, dẫn tới giảm năng lực chuyên môn và tăng lỗi.
• Giao tiếp mơ hồ, không xác nhận lại thông tin quan trọng (ví dụ chỉ định chuyển người bệnh, ưu tiên oxy, khu tập kết) làm suy giảm an toàn hệ thống.

Báo cáo và đánh giá lại

Sau mỗi giai đoạn hoặc khi đã ổn định tương đối, cần:

1. Đánh giá lại từng người bệnh theo mức ưu tiên, điều chỉnh màu phân loại nếu thay đổi.
2. Bàn giao có cấu trúc giữa các vị trí (hiện trường – cấp cứu – ICU), bảo đảm thông tin phân loại, can thiệp đã làm, đáp ứng điều trị.
3. Tham gia ghi nhận sự cố an toàn, điểm nghẽn (ví dụ thiếu oxy, thiếu nhân lực, nhầm khu), theo hệ thống báo cáo của bệnh viện.
4. Cùng nhóm liên chuyên ngành xem xét lại quy trình, nhận diện nguy cơ, đề xuất điều chỉnh kế hoạch thảm họa và chương trình đào tạo, diễn tập.
5. Quan tâm chăm sóc sức khỏe tinh thần cho người bệnh, thân nhân và nhân viên; khuyến khích chia sẻ, hỗ trợ đồng đội và sử dụng kênh hỗ trợ chính thức khi có.

Trong mọi bước, cần đối chiếu với quy trình, hướng dẫn lâm sàng và kế hoạch thảm họa hiện hành của cơ sở, không dựa hoàn toàn vào ghi nhớ cá nhân.

Ghi nhớ nhanh

• Bảo đảm an toàn bản thân và kích hoạt sớm kế hoạch thảm họa, chỉ huy sự cố.
• Dùng công cụ phân loại chuẩn của đơn vị, đánh giá nhanh, can thiệp tối thiểu nhưng hiệu quả.
• Gắn thẻ nhận diện, ghi chép ngắn gọn, rõ ràng và bàn giao theo cấu trúc.
• Luôn tái phân loại khi tình trạng thay đổi hoặc chuyển khu.
• Báo cáo sự cố, cùng nhóm đánh giá lại để cải thiện hệ thống và bảo đảm an toàn người bệnh tốt hơn trong lần tiếp theo.