Khung cốt lõi

Tiếp cận ABCDE là phương pháp đánh giá ban đầu có hệ thống, ưu tiên xử trí theo đe dọa tính mạng trước. Điều dưỡng cần phối hợp nhóm, giao tiếp rõ ràng, luôn đảm bảo an toàn người bệnh và bản thân.

• A – Airway: Đường thở, phát hiện và xử trí tắc nghẽn.
• B – Breathing: Hô hấp, nhận diện suy hô hấp, thở nhanh/chậm, co kéo.
• C – Circulation: Tuần hoàn, dấu hiệu sốc, chảy máu, mạch, da.
• D – Disability: Tình trạng thần kinh, mức độ đáp ứng, co giật.
• E – Exposure: Bộc lộ, tìm tổn thương toàn thân, đồng thời giữ ấm, bảo vệ riêng tư.

Nguyên tắc: đánh giá – xử trí ngay – đánh giá lại liên tục, không chờ đủ thông tin mới can thiệp khi có dấu hiệu đe dọa tính mạng.

Đánh giá và hành động

Đánh giá ABCDE cần được thực hiện có hệ thống, rõ ràng:

1. A – Đường thở
   • Quan sát: nói được trọn câu hay không, tiếng rít, khò khè, ngáy bất thường.
   • Hành động: báo bác sĩ ngay khi nghi ngờ tắc nghẽn; hỗ trợ tư thế tối ưu, hút đờm dãi theo y lệnh, chuẩn bị dụng cụ đặt đường thở khi được chỉ định.
2. B – Hô hấp
   • Đếm nhịp thở, quan sát lồng ngực, màu da, nghe tiếng thở.
   • Hành động: hỗ trợ cho oxy theo y lệnh, nới lỏng quần áo chật, đảm bảo người bệnh ở tư thế dễ thở, theo dõi đáp ứng.
3. C – Tuần hoàn
   • Đánh giá mạch, màu da, nhiệt độ ngoại vi, chảy máu ngoài.
   • Hành động: ép trực tiếp cầm máu, đặt đường truyền khi được phân công, theo dõi dấu hiệu sốc, báo động sớm cho nhóm.
4. D – Thần kinh
   • Kiểm tra mức đáp ứng với lời nói – kích thích đau, quan sát đồng tử nếu được huấn luyện.
   • Hành động: bảo vệ người bệnh tránh ngã, va đập; chuẩn bị dụng cụ phòng co giật; ghi chép thời điểm thay đổi ý thức.
5. E – Bộc lộ
   • Quan sát toàn thân tìm vết thương, phát ban, biến dạng chi.
   • Hành động: che chắn vùng không cần bộc lộ, giữ ấm, hạn chế mất nhiệt; tôn trọng phẩm giá và văn hóa người bệnh.

Mọi can thiệp cần tuân thủ y lệnh, quy trình kỹ thuật và thực hành vệ sinh tay, kiểm soát nhiễm khuẩn theo hướng dẫn hiện hành.

Sai lầm thường gặp

• Bỏ qua nguyên tắc ưu tiên: tập trung đo huyết áp, làm hồ sơ trong khi đường thở chưa đảm bảo.
• Đánh giá không có trình tự: nhảy từ C sang E, dễ sót dấu hiệu nguy kịch ở A hoặc B.
• Chỉ quan tâm số đo máy: tin vào SpO2 hoặc huyết áp mà không quan sát lâm sàng toàn diện.
• Thiếu giao tiếp và phân công: không nói rõ phát hiện quan trọng cho bác sĩ hoặc đồng nghiệp, chậm kích hoạt hỗ trợ khẩn cấp.
• Không đánh giá lại: sau can thiệp (cho oxy, cầm máu, truyền dịch theo y lệnh) không quay lại kiểm tra đáp ứng.
• Ghi chép không kịp thời: thiếu thời gian, nội dung can thiệp, làm khó truy vết khi có sự cố an toàn.

Báo cáo và đánh giá lại

Trong chăm sóc cấp cứu và hồi sức, báo cáo miệng ngắn gọn, có cấu trúc giúp nhóm ra quyết định nhanh và an toàn. Có thể trình bày theo khung ABCDE, ưu tiên thông tin đe dọa tính mạng.

• Khi phát hiện dấu hiệu xấu đi ở bất kỳ bước nào, cần kích hoạt hỗ trợ khẩn cấp theo quy định nơi làm việc.
• Sau mỗi can thiệp, quay lại điểm bắt đầu của ABCDE hoặc tối thiểu là từ A để đảm bảo không bỏ sót diễn biến mới.
• Ghi nhận: thời gian phát hiện, mô tả ngắn gọn dấu hiệu, can thiệp thực hiện theo y lệnh, đáp ứng của người bệnh.
• Khi xảy ra sự cố hoặc suýt xảy ra, tuân thủ quy trình báo cáo an toàn người bệnh tại cơ sở; mục tiêu là học hỏi, phòng ngừa lặp lại.

Điều dưỡng cần liên tục cập nhật quy trình cấp cứu, quy định phân tuyến, phạm vi thực hành và phối hợp liên chuyên ngành theo hướng dẫn hiện hành tại cơ sở.

Ghi nhớ nhanh

• Luôn tiếp cận ABCDE: ưu tiên A, B, C trước, không bị phân tán bởi chi tiết thứ yếu.
• Đánh giá – xử trí – đánh giá lại: bất cứ thay đổi nào cũng cần quay về khung ABCDE.
• Quan sát lâm sàng không thể thay thế bằng máy móc; kết hợp cả hai sẽ an toàn hơn.
• Làm việc theo nhóm và báo cáo rõ ràng là năng lực cốt lõi trong cấp cứu và an toàn người bệnh.
• Luôn kiểm tra y lệnh, quy trình và hướng dẫn hiện hành tại cơ sở trước khi thực hiện kỹ thuật chuyên sâu.