# Người bệnh nhập viện vì đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có các dữ kiện nhận định như sau. Can thiệp điều dưỡng ưu tiên là gì?

> source: MyMerci (mymerci.kr)  
> url: https://mymerci.kr/pages/nclex_q.php?qn_id=556564  
> language: vi  
> subject: Điều dưỡng

## Câu hỏi

Người bệnh nhập viện vì đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có các dữ kiện nhận định như sau. Can thiệp điều dưỡng ưu tiên là gì?

- ·Khó thở nặng, quan sát thấy lồng ngực hình thùng

- ·Khí máu động mạch: pH 7.31, PaO2 55 mmHg, PaCO2 65 mmHg, HCO3- 28 mEq/L

- ·SpO2 86%

## Lựa chọn

1. Cung cấp oxy nồng độ cao 100% qua mặt nạ không thở lại
2. Đặt người bệnh nằm ngửa đầu bằng, hạ thấp đầu giường
3. Cung cấp oxy nồng độ thấp theo y lệnh qua mặt nạ Venturi **✔ Đáp án đúng**
4. Tiêm tĩnh mạch thuốc giảm đau nhóm opioid theo y lệnh

**Đáp án đúng: 3**

## Giải thích

Dữ kiện nhận định là biểu hiện điển hình của giảm oxy máu và tăng CO2 máu (toan hô hấp) ở người bệnh COPD. Nguyên tắc tuyệt đối là cung cấp oxy nồng độ thấp (1~2 L/phút) để tránh ức chế hô hấp.

## Giải thích chuyên sâu

Vì sao phải bắt đầu bằng oxy nồng độ thấp ở người bệnh đợt cấp COPD?

Phân tích kết quả khí máu động mạch (ABGA) được cung cấp: pH 7.31, PaCO₂ 65 mmHg, HCO₃⁻ 28 mEq/L, cho thấy tình trạng toan hô hấp cấp (acute respiratory acidosis) đã được bù trừ một phần. Thêm vào đó, PaO₂ 55 mmHg và SpO₂ 86% phản ánh tình trạng giảm oxy máu (hypoxemia) nặng.

Lý do oxy nồng độ cao nguy hiểm ở người bệnh COPD liên quan đến cơ chế điều hòa hô hấp của họ. Ở người khỏe mạnh, chủ yếu chính sự tăng PaCO₂ trong máu (tăng CO2 máu) kích thích trung tâm hô hấp để duy trì nhịp thở. Tuy nhiên, người bệnh COPD tiến triển lâu ngày đã thích nghi với tình trạng ứ đọng CO₂ mạn tính nên trở nên trơ với kích thích CO₂ này. Khi đó, nguồn kích thích chính duy trì hô hấp chuyển sang kích thích hô hấp do thiếu oxy (hypoxic drive). Nghĩa là các thụ thể hóa học ngoại biên nhận cảm PaO₂ thấp và ra lệnh cho cơ thể thở. Nếu đột ngột cung cấp oxy nồng độ cao cho người bệnh này, kích thích hô hấp do thiếu oxy bị ức chế, nhịp thở chậm lại hoặc bị ức chế, hậu quả là CO₂ tích tụ nhiều hơn và có thể tiến triển thành ngộ độc CO₂ (CO₂ narcosis) [1].

Do đó, đáp án đúng là cung cấp oxy nồng độ thấp theo y lệnh qua mặt nạ Venturi. Mặt nạ Venturi là dụng cụ điều chỉnh lưu lượng oxy và trộn với khí phòng, nhờ đó cung cấp nồng độ oxy (FiO₂) chính xác và ổn định. Đây là phương pháp an toàn nhất để điều chỉnh thận trọng tình trạng giảm oxy máu trong khi vẫn duy trì mục tiêu SpO₂ 88~92% ở người bệnh có nguy cơ suy hô hấp tăng CO2 máu (hypercapnic respiratory failure) như đợt cấp COPD [1].

Lý do các lựa chọn khác không phù hợp như sau.

1. Cung cấp oxy nồng độ cao 100% qua mặt nạ không thở lại: Việc này làm mất hoàn toàn kích thích hô hấp do thiếu oxy, gây ức chế hô hấp và làm nặng thêm nhanh chóng tình trạng ứ đọng CO₂.

2. Đặt người bệnh nằm ngửa đầu bằng, hạ thấp đầu giường: Người bệnh COPD có cơ hoành bị dẹt và lồng ngực kém đàn hồi, khi nằm ngửa các tạng ổ bụng đẩy cơ hoành lên cao khiến việc thở càng khó khăn hơn. Với người bệnh khó thở, tư thế nửa ngồi (tư thế Fowler) nâng cao thân trên mới là ưu tiên.

3. Tiêm tĩnh mạch thuốc giảm đau nhóm opioid theo y lệnh: Các thuốc opioid như morphin ức chế trực tiếp trung tâm hô hấp, nên khi dùng cho người bệnh đã có toan hô hấp và ứ CO₂ có thể làm suy hô hấp nặng lên đến mức nguy kịch.

5. Hướng dẫn thở vào túi giấy để điều chỉnh toan hô hấp: Thở vào túi giấy là biện pháp hít lại CO₂ nhằm giảm triệu chứng trong kiềm hô hấp (respiratory alkalosis) do tăng thông khí. Người bệnh này ngược lại đang ở tình trạng toan hô hấp do CO₂ tích tụ quá mức, nên thở túi giấy sẽ làm tăng hít lại CO₂ và khiến tình trạng nguy hiểm hơn.

Ứng dụng trong thực hành lâm sàng

Khi cung cấp oxy cho người bệnh đợt cấp COPD, bắt buộc phải khởi đầu với nồng độ thấp (24~28%) và theo dõi liên tục ABGA cùng SpO₂. Nếu sau khi thở oxy mà tình trạng khó thở không cải thiện hoặc tri giác giảm sút, cần cân nhắc thông khí áp lực dương không xâm lấn (NIV) hoặc đặt nội khí quản thay vì tăng nồng độ oxy. Bởi vì lúc này không chỉ đơn thuần giải quyết tình trạng thiếu oxy, mà cần hỗ trợ chính quá trình thông khí để thải trừ CO₂.Tài liệu tham khảo (nguồn nghiên cứu)

- [1]Oxygen therapy in acute hypoxemic respiratory failure: guidelines from the SRLF-SFMU consensus conference.Hướng dẫnHelms J, Catoire P, Abensur Vuillaume L, Bannelier H, Douillet D, Dupuis C, Federici L, Jezequel M, Jozwiak M, Kuteifan K, Labro G, Latournerie G, Michelet F, Monnet X, Persichini R, Polge F, Savary D, Vromant A, Adda I, Hraiech S. (2024) · DOI: 10.1186/s13613-024-01367-2

## Tình huống lâm sàng

Hướng dẫn liệu pháp oxy cho người bệnh đợt cấp COPDLiệu pháp oxy nồng độ thấp nhằm bảo vệ kích thích hô hấp do thiếu oxy
Người bệnh đợt cấp COPD đã thích nghi với tình trạng ứ đọng CO2 mạn tính nên trung tâm hô hấp trở nên trơ với kích thích CO2. Khi đó cơ chế chính duy trì hô hấp là kích thích hô hấp do thiếu oxy, vì vậy cung cấp oxy nồng độ cao có thể gây ức chế hô hấp và ngộ độc CO2.

Do đó cần dùng mặt nạ Venturi để cung cấp oxy nồng độ thấp chính xác (FiO2 24~28%) và duy trì mục tiêu SpO2 ở mức 88~92%.

Lưu ýNếu sau khi thở oxy thấy tri giác giảm hoặc nhịp thở chậm lại, đó có thể là dấu hiệu sớm của ngộ độc CO2, cần báo ngay cho bác sĩ và chuẩn bị làm ABGA theo dõi.

## Khái niệm chính

- **Kích thích hô hấp do thiếu oxy** — Là cơ chế duy trì hô hấp ở người bệnh COPD mạn tính, khi trung tâm hô hấp đã trơ với kích thích CO2 thì phân áp oxy thấp sẽ kích thích các thụ thể hóa học ngoại biên để duy trì nhịp thở.
- **Mặt nạ Venturi** — Là dụng cụ cung cấp oxy có khả năng điều chỉnh lưu lượng oxy và trộn với khí phòng, nhờ đó đưa vào nồng độ oxy chính xác và ổn định.
- **Ngộ độc CO2** — Là tình trạng xuất hiện các triệu chứng ức chế hệ thần kinh trung ương như giảm tri giác, hôn mê do tích tụ quá mức khí carbon dioxide.

## Câu hỏi cùng chủ đề

- [Thoracentesis](https://mymerci.kr/pages/nclex_q.php?qn_id=546235)
- [Người bệnh nhập viện vì đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có các dữ kiện nhận đị…](https://mymerci.kr/pages/nclex_q.php?qn_id=546241)
- [Một phụ nữ 72 tuổi nhập khoa cấp cứu vì nôn ói và tiêu chảy. Người bệnh lơ mơ, độ đàn hồi …](https://mymerci.kr/pages/nclex_q.php?qn_id=546247)
- [Rối loạn nhịp tim tương ứng với hình ảnh điện tâm đồ dưới đây là gì?](https://mymerci.kr/pages/nclex_q.php?qn_id=546251)
- [Nam bệnh nhân 58 tuổi nhập viện vì tiểu ít và phù toàn thân khởi phát 3 ngày nay. Người bệ…](https://mymerci.kr/pages/nclex_q.php?qn_id=546254)
- [Dưới đây là hình ảnh một tư thế phẫu thuật. Trường hợp phẫu thuật nào cần đặt người bệnh ở…](https://mymerci.kr/pages/nclex_q.php?qn_id=546259)
- [Người bệnh sau phẫu thuật cắt tuyến giáp được 8 giờ than cảm giác căng tức vùng cổ và khó …](https://mymerci.kr/pages/nclex_q.php?qn_id=546261)
- [Người bệnh được bó bột cẳng bàn chân (Short Leg Cast) dưới gối phải than đau dữ dội không …](https://mymerci.kr/pages/nclex_q.php?qn_id=546262)

---

More free questions: [Ngân hàng câu hỏi](https://mymerci.kr/)

_Chỉ dùng để tham khảo học tập. Luôn tuân theo hướng dẫn lâm sàng hiện hành và quy định của cơ sở bạn._