PEA (Pulseless Electrical Activity)

Ngừng tim với hoạt động điện vô mạch (PEA) là tình trạng mất chức năng bơm máu của tim dù điện tâm đồ còn hoạt động.

Phân tích Thuật ngữ Y khoa Phân tích từ nguyên (Etymology): PEA là viết tắt của Pulseless Electrical Activity. - Pulseless: Không có mạch (Pulse = mạch, -less = không có). - Electrical Activity: Hoạt động điện (chỉ hoạt động điện trên điện tâm đồ - ECG). => PEA nghĩa là Hoạt động điện vô mạch: Có hoạt động điện (sóng) trên ECG nhưng không có mạch sờ thấy, tức là tim không co bóp hiệu quả để tạo ra dòng máu. Ý nghĩa lâm sàng Điều dưỡng (Nursing Clinical Meaning): Đây là một dạng Ngừng tim (Cardiac Arrest). Trong tình huống cấp cứu, khi monitor ECG vẫn hiển thị nhịp (có thể là nhịp xoang, nhịp bộ nối, nhịp thất chậm...) nhưng điều dưỡng sờ mạch cảnh/bẹn hoặc dùng máy đo huyết áp không thấy mạch, đó là PEA. Điều dưỡng cần ngay lập tức: 1. Xác nhận ngừng tuần hoàn: Kiểm tra đáp ứng, hô hấp, mạch trong vòng 10 giây. 2. Kích hoạt hệ thống cấp cứu: Gọi đội cấp cứu/Code Blue. 3. Bắt đầu hồi sinh tim phổi (CPR) chất lượng cao ngay lập tức. 4. Tìm nguyên nhân có thể đảo ngược (H's and T's) như Giảm thể tích (Hypovolemia), Tràn khí màng phổi (Tension pneumothorax), Chèn ép tim (Cardiac tamponade)... Thuật ngữ liên quan (Related Terms): - Asystole (Vô tâm thu): Không có hoạt động điện trên ECG và không có mạch. - VF (Ventricular Fibrillation - Rung thất): Hoạt động điện hỗn loạn, vô tổ chức, không có mạch. - Pulseless VT (Ventricular Tachycardia vô mạch): Nhịp nhanh thất nhưng không tạo ra mạch hiệu quả. Bản đồ Từ vựng (Word Map) Pulse (Mạch) → Pulseless (Vô mạch) / Pulse oximetry (Đo bão hòa oxy mạch) / Pulse pressure (Áp lực mạch)
Cardi/Cardio (Tim) → Cardiac arrest (Ngừng tim) / Cardiology (Tim mạch học) / Cardioversion (Sốc điện đồng bộ) Mẹo ghi nhớ (Memory Tip) Hãy nghĩ về PEA như một chiếc TV có hình ảnh nhưng không có âm thanh. "Hoạt động điện" (Electrical Activity) là hình ảnh trên màn hình ECG, còn "Mạch" (Pulse) là âm thanh (dòng máu). PEA là có hình (sóng điện tim) nhưng không có tiếng (không có mạch, tim không bơm máu). Thuật ngữ Việt - Anh (Vietnamese-English) - Hoạt động điện vô mạch - Pulseless Electrical Activity (PEA) - Ngừng tim - Cardiac Arrest - Điện tâm đồ - Electrocardiogram (ECG/EKG) - Hồi sinh tim phổi - Cardiopulmonary Resuscitation

Thuật ngữ trong Thực hành Điều dưỡng - Khi đọc y lệnh/ghi nhận tình trạng: "Bệnh nhân chuyển sang PEA" có nghĩa là một tình trạng cấp cứu khẩn cấp. Điều dưỡng phải lập tức hành động theo phác đồ ACLS (Hỗ trợ sự sống tim mạch nâng cao). - Ghi chép hồ sơ: Ghi rõ thời gian, ECG hiển thị loại nhịp gì (VD: nhịp bộ nối chậm), và kết quả đánh giá mạch: "Monitor hiển thị nhịp bộ nối 40 lần/phút, sờ mạch cảnh hai bên không thấy, chẩn đoán PEA. Đã bắt đầu CPR và gọi Code Blue." - Bàn giao ca (SBAR): - S (Tình huống): "Bệnh nhân A đột ngột mất đáp ứng, monitor vẫn có sóng điện tim nhưng không sờ thấy mạch." - B (Bối cảnh): "Đang điều trị sốc nhiễm khuẩn, có thể nghi ngờ nguyên nhân PEA là giảm thể tích hoặc toan máu." - A (Đánh giá): "Chẩn đoán PEA. Đang CPR vòng thứ 2, đã đặt đường truyền tĩnh mạch trung tâm." - R (Đề nghị): "Cần chuẩn bị epinephrine và xác định nguyên nhân đảo ngược." - Giáo dục sức khỏe (cho gia đình trong hồi sức): Giải thích đơn giản: "Hiện tại, máy monitor cho thấy tim vẫn còn tín hiệu điện, nhưng tim không co bóp mạnh để đẩy máu đi được. Chúng tôi đang tích cực ép tim, thổi ngạt và dùng thuốc để cố gắng khôi phục nhịp tim hiệu quả." Lưu ý quan trọng (Caution) - Dễ nhầm lẫn! PEA KHÔNG phải là một loại nhịp tim cụ thể (như nhịp xoang hay rung thất). Nó là một tình trạng lâm sàng: sự kết hợp của bất kỳ hoạt động điện nào trên ECG với sự vắng mặt của mạch sờ thấy. Do đó, đáp án "có nhịp xoang" hay "có rung thất" là không chính xác vì chúng chỉ mô tả một phần (hoạt động điện), trong khi PEA bao hàm cả tiêu chí "vô mạch". - Phân biệt với ROSC (Return of Spontaneous Circulation - Phục hồi tuần hoàn tự nhiên): Là khi có mạch trở lại sau ngừng tim. An toàn người bệnh (Patient Safety) Nhầm lẫn PEA với một nhịp tim còn mạch (ví dụ: nhịp nhanh thất có mạch yếu) có thể dẫn đến phản ứng chậm trễ trong cấp cứu ngừng tim, bỏ lỡ "thời gian vàng" để thực hiện CPR và tìm nguyên nhân. Biện pháp phòng ngừa: 1. Luôn đánh giá mạch một cách hệ thống (sờ mạch cảnh/đùi) khi bệnh nhân đột ngột xấu đi, bất kể hình ảnh trên monitor trông thế nào. 2. Tuân thủ nghiêm ngặt thuật toán ACLS cho PEA: CPR chất lượng cao là ưu tiên hàng đầu, song song với tìm kiếm và điều trị nguyên nhân.