CPR (Cardiopulmonary Resuscitation)

Ngừng tim đột ngột là tình trạng mất đột ngột chức năng tim, hô hấp và ý thức, đòi hỏi can thiệp CPR ngay lập tức để duy trì sự sống.

Phân tích Thuật ngữ Y khoa Phân tích từ nguyên (Etymology): Cardiopulmonary Resuscitation (CPR) là một thuật ngữ ghép từ ba thành phần: - Cardio-: Gốc từ Hy Lạp "kardia", có nghĩa là "tim". - Pulmon-: Gốc từ Latin "pulmo", có nghĩa là "phổi". - Resuscitation: Từ Latin "resuscitare", có nghĩa là "hồi sinh, làm sống lại".
Vậy, CPR có nghĩa đen là "hồi sinh tim phổi", tức là các biện pháp cấp cứu nhằm khôi phục chức năng tuần hoàn và hô hấp khi chúng ngừng hoạt động.
Ý nghĩa lâm sàng Điều dưỡng (Nursing Clinical Meaning): CPR là kỹ năng sinh tử mà mọi điều dưỡng viên phải thành thạo. Khi gặp bệnh nhân ngừng tim (Cardiac Arrest), điều dưỡng cần ngay lập tức: 1. Đánh giá: Kiểm tra đáp ứng, gọi hỗ trợ, kiểm tra mạch cảnh và nhịp thở. 2. Can thiệp: Bắt đầu chuỗi hành động "C-A-B" của CPR cơ bản: Ép tim ngoài lồng ngực (Chest Compressions) để duy trì tuần hoàn, mở đường thở (Airway), và hỗ trợ thở (Breathing) bằng bóng ambu hoặc thổi ngạt. 3. Phối hợp: Chuẩn bị máy khử rung tim ngoài tự động (AED), hỗ trợ nhóm cấp cứu tiến hành CPR nâng cao (ACLS).
Thuật ngữ liên quan (Related Terms): - BLS (Basic Life Support): Hỗ trợ sự sống cơ bản, bao gồm CPR. - ACLS (Advanced Cardiac Life Support): Hỗ trợ sự sống tim mạch nâng cao, sử dụng thuốc và các kỹ thuật phức tạp hơn. - ROSC (Return of Spontaneous Circulation): Sự trở lại của tuần hoàn tự nhiên, là mục tiêu của CPR.
Bản đồ Từ vựng (Word Map): Card/Cardi (tim) → Cardiology (tim mạch học) / Cardiomegaly (tim to) / Myocardium (cơ tim)
Pulmon (phổi) → Pulmonary (thuộc về phổi) / Pneumonia (viêm phổi) / Pulmonologist (bác sĩ chuyên khoa phổi)
Mẹo ghi nhớ (Memory Tip): Hãy nhớ cụm "Cứu Phổi, Rồi Tim" như một cách nhớ thứ tự từ: Cardio (Tim) - Pulmonary (Phổi) - Resuscitation (Hồi sức). Hoặc đơn giản hơn: CPR = Cấp cứu ngừng tuần hoàn hô hấp.
Thuật ngữ Việt - Anh (Vietnamese-English): - Hồi sức tim phổi: Cardiopulmonary Resuscitation (CPR) - Ngừng tim: Cardiac Arrest - Ép tim ngoài lồng ngực: Chest Compression - Hỗ trợ sự sống cơ bản: Basic Life Support (BLS) - Máy khử rung tim ngoài tự động: Automated External Defibrillator

Thuật ngữ trong Thực hành Điều dưỡng - Y lệnh (Doctor's Order): Thường không có y lệnh "làm CPR" vì đây là phản ứng tức thì khi phát hiện ngừng tim. Tuy nhiên, y lệnh có thể là "ngừng hồi sức" (Termination of Resuscitation) sau một thời gian nhất định. - Ghi chép hồ sơ điều dưỡng: Phải ghi chép chính xác thời điểm bắt đầu CPR, người thực hiện, tỷ lệ ép tim - thông khí, thời điểm sử dụng AED/sốc điện, thuốc đã dùng, và thời điểm đạt được ROSC (nếu có). Ví dụ: "13:05 - Bệnh nhân không đáp ứng, không thở, không mạch cảnh. Bắt đầu CPR theo protocol BLS. 13:07 - AED phân tích, khuyến cáo sốc điện 200J. 13:08 - Sau sốc điện, có mạch cảnh trở lại (ROSC)." - Bàn giao ca (SBAR): Khi bàn giao bệnh nhân sau cấp cứu, cần nêu rõ: Situation: "Bệnh nhân A đã ngừng tim lúc 13:05." Background: Tiền sử bệnh tim mạch. Assessment: "Đã được CPR ngay lập tức, đạt ROSC sau 3 phút, hiện đang thở máy, huyết áp ổn định." Recommendation: "Cần theo dõi sát dấu hiệu sinh tồn và tình trạng thần kinh." - Giáo dục sức khỏe: Điều dưỡng có thể hướng dẫn người nhà/ cộng đồng nhận biết dấu hiệu ngừng tim (bất tỉnh, không thở bình thường) và cách gọi cấp cứu 115, cũng như vị trí đặt AED trong cộng đồng.
Lưu ý quan trọng (Caution): - Dễ nhầm lẫn! CPR (hồi sức tim phổi) với CCR (Cardiocerebral Resuscitation - hồi sức tim não, nhấn mạnh vào ép tim liên tục) hoặc với các thủ thuật chỉ liên quan đến tim (Cardioversion - sốc điện chuyển nhịp) hay chỉ liên quan đến phổi (Mechanical Ventilation - thông khí cơ học). - Viết tắt: CPR là viết tắt chuẩn, không nhầm với CRP (C-reactive Protein - một chất chỉ điểm viêm).
An toàn người bệnh (Patient Safety): - Thực hiện CPR sai kỹ thuật (ép tim không đủ sâu/nhanh, ngắt quãng) sẽ làm giảm đáng kể cơ hội sống sót của bệnh nhân. - Không nhận biết đúng tình trạng ngừng tim (nhầm với ngất xỉu thông thường) sẽ trì hoãn can thiệp, gây tổn thương não không hồi phục. - Biện pháp phòng ngừa: Điều dưỡng phải được đào tạo và tái chứng nhận CPR/BLS định kỳ. Thực hành trên mô hình và tham gia diễn tập code blue tại khoa.