Cholecystitis

Viêm túi mật cấp tính do sỏi

Phân tích Thuật ngữ Y khoa Phân tích từ nguyên (Etymology): Thuật ngữ Cholecystitis được cấu tạo từ ba phần:
- Chole-: Gốc từ có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp "cholē", có nghĩa là "mật".
- -cyst-: Gốc từ có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp "kystis", có nghĩa là "túi" hoặc "bàng quang".
- -itis: Hậu tố có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, có nghĩa là "tình trạng viêm".
→ Ghép lại: Cholecystitis = Viêm (của) túi mật. Ý nghĩa lâm sàng Điều dưỡng (Nursing Clinical Meaning): Đây là một chẩn đoán phổ biến trong khoa Ngoại tiêu hóa. Khi bệnh nhân được chẩn đoán hoặc nghi ngờ Cholecystitis, điều dưỡng cần:
- Đánh giá: Theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn, đặc biệt là sốt. Đánh giá cơn đau bụng hạ sườn phải (Right Upper Quadrant - RUQ pain) điển hình, có thể lan ra sau lưng hoặc vai phải. Kiểm tra dấu hiệu Murphy dương tính (đau tăng lên khi ấn vào vùng túi mật trong lúc hít vào). Theo dõi tình trạng buồn nôn, nôn và chán ăn.
- Can thiệp: Thực hiện y lệnh nhịn ăn uống (NPO), truyền dịch, dùng kháng sinh và thuốc giảm đau theo chỉ định. Chuẩn bị bệnh nhân cho các xét nghiệm chẩn đoán như siêu âm bụng. Hỗ trợ và giáo dục bệnh nhân trước và sau phẫu thuật cắt túi mật (cholecystectomy) nếu có chỉ định. Thuật ngữ liên quan (Related Terms):
- Cholelithiasis: Sự hiện diện của sỏi trong túi mật (lith = sỏi). Đây là nguyên nhân phổ biến gây viêm túi mật.
- Cholecystectomy: Phẫu thuật cắt bỏ túi mật (ectomy = cắt bỏ).
- Cholangitis: Viêm đường mật (angi = mạch, ống dẫn), một biến chứng có thể xảy ra khi sỏi di chuyển. Bản đồ Từ vựng (Word Map):
Chole- (mật) → Cholecystitis (viêm túi mật) / Cholelithiasis (sỏi mật) / Cholangiography (chụp X-quang đường mật)
-cyst- (túi) → Cholecystitis (viêm túi mật) / Cystitis (viêm bàng quang) / Polycystic (nhiều nang)
-itis (viêm) → Cholecystitis (viêm túi mật) / Appendicitis (viêm ruột thừa) / Gastritis (viêm dạ dày) / Hepatitis (viêm gan) Mẹo ghi nhớ (Memory Tip):
Hãy tưởng tượng túi mật (gallbladder) là một "túi đựng mật". "Chole-" là mật, "-cyst" là túi. Bất cứ từ nào có đuôi "-itis" đều có nghĩa là viêm. Vậy Cholecystitis = Viêm túi mật. Phân biệt với "Cholelithiasis" (sỏi mật) bằng cách nhớ "-lith-" nghĩa là "đá, sỏi". Thuật ngữ Việt - Anh (Vietnamese-English):
- Viêm túi mật - Cholecystitis
- Sỏi mật - Cholelithiasis
- Cắt túi mật - Cholecystectomy
- Đau hạ sườn phải - Right Upper Quadrant (RUQ) pain

Thuật ngữ trong Thực hành Điều dưỡng - Đọc y lệnh: Khi thấy y lệnh "Chẩn đoán: Cholecystitis cấp" hoặc "Chuẩn bị mổ cắt túi mật (Cholecystectomy)", điều dưỡng cần hiểu bệnh nhân có tình trạng viêm túi mật, thường do sỏi, và cần được chăm sóc theo hướng dẫn điều trị nội khoa hoặc chuẩn bị phẫu thuật.
- Ghi chép hồ sơ: Ghi chú điều dưỡng cần mô tả chính xác: "Bệnh nhân đau quặn hạ sườn phải, sốt 38.5°C, buồn nôn. Siêu âm bụng kết luận Cholecystitis cấp trên nền sỏi túi mật."
- Bàn giao ca (SBAR): "Tình hình (S): Bệnh nhân Nguyễn Văn A, chẩn đoán Cholecystitis cấp. Bối cảnh (B): Nhập viện vì đau bụng hạ sườn phải 6 giờ. Đánh giá (A): Đau 7/10, sốt, dấu hiệu Murphy (+). Đề xuất (R): Đang truyền dịch và kháng sinh theo y lệnh, cần theo dõi đáp ứng."
- Giáo dục bệnh nhân: Giải thích cho bệnh nhân: "Bác đang bị viêm túi mật, tức là túi nhỏ chứa mật dưới gan của bác bị sưng và nhiễm trùng, thường do có sỏi bên trong gây tắc nghẽn. Điều trị có thể dùng thuốc hoặc cần phẫu thuật cắt bỏ túi mật." Lưu ý quan trọng (Caution):
- Dễ nhầm lẫn! Phân biệt Cholecystitis (viêm túi mật) với các tình trạng viêm khác trong ổ bụng: Appendicitis (viêm ruột thừa - đau hố chậu phải), Pancreatitis (viêm tụy - đau thượng vị lan ra sau lưng), Gastritis (viêm dạ dày - đau vùng thượng vị). Vị trí và tính chất cơn đau là chìa khóa quan trọng.
- Không nhầm lẫn giữa Cholecystitis (bệnh lý) và Cholecystectomy