CBD (Common Bile Duct)

Tắc nghẽn ống mật chủ do sỏi gây hội chứng vàng da tắc mật

Phân tích Thuật ngữ Y khoa Thuật ngữ CBD là viết tắt của Common Bile Duct, một cấu trúc quan trọng trong hệ thống gan mật.

Phân tích từ nguyên (Etymology): - Common: Có nghĩa là "chung", chỉ sự hợp nhất. - Bile: Dịch mật, một chất lỏng do gan sản xuất để tiêu hóa chất béo. - Duct: Ống, ống dẫn.
→ Common Bile Duct = Ống dẫn mật chung. Đây là ống cuối cùng dẫn lưu dịch mật từ gan và túi mật xuống tá tràng.

Ý nghĩa lâm sàng Điều dưỡng (Nursing Clinical Meaning): Trong thực hành điều dưỡng, CBD thường được nhắc đến trong các bối cảnh: - Bệnh lý: Tắc nghẽn ống mật chủ (do sỏi mật, u, viêm) dẫn đến vàng da tắc mật, đau bụng, sốt (viêm đường mật). - Can thiệp & Chẩn đoán: Điều dưỡng cần chuẩn bị bệnh nhân cho các thủ thuật như nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) để lấy sỏi hoặc đặt stent, siêu âm bụng để đánh giá đường mật. - Theo dõi: Khi bệnh nhân có vấn đề về CBD, điều dưỡng cần theo dõi sát màu sắc phân (phân bạc màu), màu nước tiểu (sẫm màu), vàng da, vàng mắt, đau hạ sườn phải.

Thuật ngữ liên quan (Related Terms): - Gallbladder (Túi mật): Cơ quan dự trữ và cô đặc mật. - Choledocholithiasis (Sỏi ống mật chủ): Tình trạng có sỏi trong ống mật chủ. - Jaundice (Vàng da): Triệu chứng lâm sàng phổ biến khi CBD bị tắc.

Bản đồ Từ vựng (Word Map) Chole- / Chol- (Mật) → Cholecystitis (Viêm túi mật) / Cholelithiasis (Sỏi mật) / Choledocholithiasis (Sỏi ống mật chủ) / Cholangiography (Chụp đường mật)

Mẹo ghi nhớ (Memory Tip) Hãy tưởng tượng hệ thống đường mật như một cây cầu vồng dẫn nước mưa (dịch mật). Các ống mật trong gan (ống gan phải, trái) hợp thành Common Hepatic Duct (Ống gan chung). Sau đó, nó nhận thêm "nhánh phụ" từ túi mật (ống túi mật) để tạo thành Common Bile Duct (Ống mật chủ) - đây là "con sông chính" đổ dịch mật xuống ruột.

Thuật ngữ Việt - Anh (Vietnamese-English) - Ống mật chủ - Common Bile Duct (CBD) - Túi mật - Gallbladder - Vàng da tắc mật - Obstructive Jaundice - Sỏi ống mật chủ - Choledocholithiasis

Thuật ngữ trong Thực hành Điều dưỡng - Đọc y lệnh: Khi bác sĩ ghi "Siêu âm bụng khảo sát túi mật & CBD" hoặc "Theo dõi dấu hiệu tắc mật", điều dưỡng cần hiểu đây là chỉ định đánh giá đường dẫn mật, chuẩn bị bệnh nhân và giải thích thủ thuật. - Ghi chép hồ sơ: Ghi chép chính xác: "Bệnh nhân vàng mắt, đau hạ sườn phải, nghi ngờ tắc nghẽn CBD", "Đã thông báo bác sĩ kết quả siêu âm có giãn CBD". - Bàn giao ca (SBAR): - S (Tình huống): "Bệnh nhân Nguyễn Văn A, sau mổ cắt túi mật, đang kêu đau bụng nhiều hơn." - B (Bối cảnh): "Có tiền sử sỏi mật, nghi ngờ sót sỏi CBD." - A (Đánh giá): "Mắt hơi vàng, nước tiểu sẫm màu. Sinh hiệu ổn." - R (Đề xuất): "Cần báo cáo bác sĩ để xem xét chỉ định ERCP." - Giáo dục bệnh nhân: Giải thích đơn giản: "Ống mật chủ là đường ống dẫn mật từ gan và túi mật xuống ruột để giúp tiêu hóa thức ăn. Sỏi có thể làm tắc ống này, gây đau, vàng da. Thủ thuật ERCP sẽ giúp lấy sỏi ra."

Lưu ý quan trọng (Caution) - Dễ nhầm lẫn! CBD (Common Bile Duct - Ống mật chủ) với Cystic Duct (Ống túi mật) và Common Hepatic Duct (Ống gan chung). CBD là đoạn cuối, sau khi đã hợp nhất với ống túi mật. - Viết tắt: CBD cũng có thể là viết tắt của "Cannabidiol" (một hoạt chất từ cây gai dầu) trong dược lý. Luôn dựa vào ngữ cảnh lâm sàng để phân biệt. Trong phẫu thuật gan mật, CBD luôn là Common Bile Duct.

An toàn người bệnh (Patient Safety) Nhầm lẫn giải phẫu có thể dẫn đến sai sót trong truyền đạt thông tin, đặc biệt khi bàn giao ca hoặc báo cáo bác sĩ. Ví dụ, nói nhầm "tắc ống gan chung" với "tắc ống mật chủ" có thể ảnh hưởng đến quyết định can thiệp. Điều dưỡng cần sử dụng thuật ngữ chính xác và nếu không chắc chắn, nên mô tả bằng lời: "ống dẫn mật chính xuống ruột".