Bốn người bệnh đến khoa Cấp cứu. Biểu hiện nào cho thấy tình trạng cấp cứu tăng huyết áp, chứ không phải tăng huyết áp nặng không có tổn thương cơ quan đích, và cần nhập ICU để truyền thuốc hạ huyết áp tĩnh mạch có chuẩn độ?
1HA 184/118, không triệu chứng, phát hiện qua sàng lọc cộng đồng. 5 năm không khám bác sĩ.
2HA 188/120, đau đầu, không có khiếm khuyết thần kinh, nước tiểu bình thường, không đau ngực. Bệnh nhân hết lisinopril 4 ngày trước.
3HA 196/124, đau đầu vùng chẩm dữ dội đột ngột, nôn, mờ mắt trái, lú lẫn.✓ Đáp án đúng
4HA 172/108, không có triệu chứng, đang duy trì thuốc hạ huyết áp mạn tính ổn định, lần khám gần nhất cách đây 2 tuần.
Giải thích
Lựa chọn 3 có HA > 180/120 CỘNG với các dấu hiệu tổn thương cơ quan đích (đau đầu dữ dội, nôn, nhìn mờ, lú lẫn gợi ý bệnh não do tăng huyết áp hoặc có thể xuất huyết nội sọ). Đây là CẤP CỨU tăng huyết áp cần nhập ICU và dùng thuốc hạ huyết áp đường tĩnh mạch (ví dụ: nicardipine, labetalol, clevidipine) được chuẩn độ để giảm HA có kiểm soát (thường không quá 25% trong giờ đầu). Lựa chọn 1 và 2 là KHẨN CẤP tăng huyết áp (HA cao, không tổn thương cơ quan đích) — xử trí bằng cách bắt đầu lại thuốc uống và theo dõi ngoại trú. Lựa chọn 4 có HA dưới 180/120 và không triệu chứng, nên không phải là cơn tăng huyết áp kịch phát.
Đặc điểm phân biệt duy nhất giữa cấp cứu và khẩn cấp là tổn thương cơ quan đích — bệnh não, ICH, NMCT, bóc tách, AKI, phù gai thị, phù phổi, sản giật. Con số đơn thuần không định nghĩa cấp cứu. Hạ HA nhanh trong khẩn cấp có thể gây đột quỵ; điều chỉnh cẩn thận (không quá 25% trong giờ đầu kể cả cấp cứu thực sự).
Điều dưỡng phân loại đánh giá 4 bệnh nhân với HA tăng cao. Phân biệt cấp cứu tăng huyết áp (HA > 180/120 kèm tổn thương cơ quan đích) với khẩn cấp (cùng HA, không tổn thương cơ quan đích) quyết định nơi nhập viện.
Cấp cứu tăng HA — HA > 180/120 kèm tổn thương cơ quan đích cấp; nhập ICU và chuẩn liều thuốc hạ áp TM.
Khẩn cấp tăng HA — Cùng mức HA tăng KHÔNG kèm tổn thương cơ quan đích; thuốc uống và theo dõi ngoại trú phù hợp.
Nicardipine TM — Chẹn kênh canxi TM được chuẩn liều cho cấp cứu tăng HA; giảm HA có kiểm soát và dự đoán được.