Một điều dưỡng đánh giá trẻ sơ sinh đủ tháng 16 giờ tuổi và ghi nhận vàng da rõ rệt ở mặt và ngực. Mẹ có nhóm máu O Rh dương tính và nhóm máu của trẻ chưa được xác định. Đâu là nhận định và hành động tốt nhất của điều dưỡng?
1Vàng da trong 24 giờ đầu là bệnh lý — báo bác sĩ, dự kiến bilirubin toàn phần và trực tiếp, nhóm máu với Coombs trực tiếp, CBC, và chuẩn bị quang trị liệu.✓ Đáp án đúng
2Vàng da trong 24 giờ đầu sau sinh không đáng lo nếu bilirubin duy trì dưới 8 mg/dL — tiếp tục theo dõi mỗi 12 giờ, khuyến khích cho bú thường xuyên, và báo cho bác sĩ nếu đạt 15 mg/dL.
3Vàng da trong 24 giờ đầu sau sinh thường là vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh đủ tháng — trấn an người mẹ rằng đây là hiện tượng phổ biến, cho bú mỗi 2 đến 3 giờ, và đánh giá lại nồng độ bilirubin sau 24 giờ trước khi can thiệp.
4Vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu thường do vàng da liên quan đến bú mẹ — khuyên người mẹ cho bú ít nhất 8 đến 12 lần mỗi ngày để giảm nồng độ bilirubin, và kiểm tra lại sau 24 giờ.
Giải thích
Vàng da xuất hiện trong vòng 24 giờ đầu sau sinh luôn là bệnh lý ở trẻ đủ tháng và thường phản ánh bệnh tan máu ở trẻ sơ sinh — bất đồng nhóm máu ABO (mẹ O, con không O), bất đồng Rh, thiếu men G6PD, hoặc nhiễm khuẩn huyết. Ưu tiên của điều dưỡng là thông báo cho bác sĩ và các xét nghiệm cần làm: bilirubin toàn phần và trực tiếp, nhóm máu với nghiệm pháp Coombs trực tiếp (DAT), công thức máu toàn phần có phân biệt bạch cầu và số lượng hồng cầu lưới, và chuẩn bị chiếu đèn nếu mức bilirubin đạt ngưỡng theo biểu đồ. Các lựa chọn 3, 3 và 4 sai: vàng da sinh lý bắt đầu sau 24 giờ và đạt đỉnh vào ngày thứ 3–5; vàng da liên quan đến bú mẹ xuất hiện trong tuần đầu nhưng không phải dạng trong 24 giờ đầu; bilirubin tăng gấp đôi mỗi 24 giờ không phải là dấu hiệu bình thường.
Vàng da bệnh lý vs sinh lý: Bệnh lý — xuất hiện trong 24 giờ đầu, bilirubin toàn phần tăng >5 mg/dL/ngày hoặc >0.2 mg/dL/giờ, kéo dài >2 tuần (đủ tháng) hoặc >3 tuần (non), hoặc bilirubin trực tiếp >2 mg/dL. Sinh lý — xuất hiện sau 24 giờ, đỉnh ngày 3-5 ở đủ tháng, ngày 5-7 ở non, hết trong 1-2 tuần. Nguyên nhân tan máu: bất tương hợp ABO (mẹ O, trẻ không O — phổ biến nhất), bất tương hợp Rh (mẹ Rh âm bị mẫn cảm trong thai trước), thiếu G6PD, bệnh hình cầu di truyền. Coombs trực tiếp (DAT) dương trong tan máu qua trung gian miễn dịch. Xét nghiệm: bilirubin toàn phần/trực tiếp, nhóm máu với DAT, CBC với hồng cầu lưới. Ngưỡng quang trị liệu: đồ thị Bhutani hoặc bảng hướng dẫn AAP vẽ bilirubin toàn phần theo tuổi sau sinh tính bằng giờ và yếu tố nguy cơ (tuổi thai, tan máu, nhiễm trùng). Quang trị liệu bắt đầu khi bilirubin vượt ngưỡng. Truyền thay máu chỉ định cho trị số rất cao hoặc khi quang trị liệu thất bại.
Y tá đánh giá trẻ sơ sinh đủ tháng 16 giờ tuổi thấy vàng da rõ ở mặt và ngực. Mẹ nhóm máu O Rh dương, nhóm máu trẻ chưa biết.
Vàng da bệnh lý vs sinh lý — Bệnh lý: xuất hiện trong 24 giờ đầu, bilirubin toàn phần tăng >5 mg/dL/ngày hoặc >0.2 mg/dL/giờ, kéo dài >2 tuần (đủ tháng) hoặc >3 tuần (non), hoặc bilirubin trực tiếp >2 mg/dL. Sinh lý: xuất hiện sau 24 giờ, đỉnh ngày 3-5 ở đủ tháng, ngày 5-7 ở non, hết trong 1-2 tuần.
Nguyên nhân tan máu — Bất tương hợp ABO (mẹ O, trẻ không O — phổ biến nhất), bất tương hợp Rh (mẹ Rh âm mẫn cảm trong thai trước), thiếu G6PD, bệnh hình cầu di truyền. Coombs trực tiếp (DAT) dương trong tan máu qua trung gian miễn dịch. Xét nghiệm: bilirubin toàn phần/trực tiếp, nhóm máu với DAT, CBC với hồng cầu lưới.
Ngưỡng quang trị liệu — Đồ thị Bhutani hoặc bảng hướng dẫn AAP vẽ bilirubin toàn phần theo tuổi sau sinh và yếu tố nguy cơ (tuổi thai, tan máu, nhiễm trùng). Quang trị liệu bắt đầu khi vượt ngưỡng. Truyền thay máu chỉ định cho trị số rất cao hoặc khi quang trị liệu thất bại.