Bệnh nhân 24 tuổi được đưa đến cấp cứu vì cơn co giật toàn thể tonic-clonic kéo dài 6 phút. Đường thở thông, SpO2 92% trên mặt nạ non-rebreather, đã có đường truyền IV. Can thiệp ưu tiên của y tá là gì?

Co giật toàn thể kéo dài ≥5 phút được coi là status epilepticus, cấp cứu cần điều trị tuyến đầu ngay với benzodiazepine — IV lorazepam (hoặc IV/IM midazolam nếu chưa có IV). Đồng thời đội duy trì đường thở, oxy, IV. Nếu co giật tiếp tục, dùng tuyến hai (fosphenytoin, levetiracetam, valproate). Lựa chọn 1 không an toàn — không bao giờ chèn vật vào miệng bệnh nhân co giật, cố định cơ học có thể gây thương tích. Lựa chọn 3 bỏ lỡ ngưỡng điều trị 5 phút — càng dài càng khó điều trị. Lựa chọn 4 — dextrose chỉ dùng kinh nghiệm khi nghi hạ đường huyết (đường huyết thấp/không rõ nguyên nhân), không ưu tiên hơn benzo; phenobarbital là tuyến ba.

Giải thích chuyên sâu

Định nghĩa status epilepticus: co giật liên tục ≥5 phút, hoặc ≥2 cơn không hồi phục giữa các cơn. Ngưỡng 5 phút thay thế định nghĩa 30 phút trước đây vì cơn càng dài càng khó điều trị và tổn thương neuron nhiều hơn. Tuyến đầu: IV lorazepam 0.1 mg/kg (tối đa 4 mg), IV diazepam, hoặc IM midazolam nếu không có IV. Tuyến hai: IV fosphenytoin, levetiracetam, hoặc valproate. Tuyến ba: phenobarbital. Khó điều trị: truyền liên tục midazolam, propofol, hoặc pentobarbital dưới EEG liên tục. Cấm trong an toàn co giật: không chèn vật giữa răng (gây tổn thương răng, lưỡi, hàm), không cố định cơ học chi (gây gãy xương, tiêu cơ vân). Bảo vệ đầu, đặt nghiêng khi co giật kết thúc, theo dõi đường thở/oxy, đếm thời gian co giật, ghi chép.

Tình huống lâm sàng

<p><strong>Bệnh nhân 24 tuổi</strong> được đưa vào cấp cứu vì <strong>cơn co giật toàn thể tonic-clonic kéo dài 6 phút</strong>. <strong>Đường thở thông, SpO2 92% trên non-rebreather, có đường truyền IV</strong>.</p>

Khái niệm chính

• Status epilepticus — Định nghĩa: co giật liên tục ≥5 phút hoặc ≥2 cơn không hồi phục giữa các cơn. Ngưỡng 5 phút thay thế định nghĩa 30 phút trước đây vì cơn dài khó điều trị hơn và gây tổn thương neuron. Điều trị tuyến đầu là benzodiazepine IV/IM.
• Thang điều trị Status epilepticus — Tuyến đầu: IV lorazepam 0.1 mg/kg (tối đa 4 mg), IV diazepam, hoặc IM midazolam nếu không có IV. Tuyến hai: IV fosphenytoin, levetiracetam, hoặc valproate. Tuyến ba: phenobarbital. Khó điều trị: truyền liên tục midazolam, propofol, hoặc pentobarbital dưới EEG liên tục.
• Cấm trong an toàn co giật — Không chèn vật giữa răng (tổn thương răng, lưỡi, hàm). Không cố định chi cơ học (gãy xương, tiêu cơ vân). Bảo vệ đầu, đặt nghiêng khi co giật kết thúc, theo dõi đường thở/oxy, đếm thời gian co giật, ghi chép.