Điều dưỡng đang truyền hồng cầu cô đặc (pRBC) cho bệnh nhân nam 68 tuổi vào ngày hậu phẫu thứ nhất. 20 phút sau khi bắt đầu truyền, bệnh nhân đột ngột than đau lưng dữ dội và ớn lạnh. Đánh giá: Nhiệt độ 39.5°C (nền 37.0°C), huyết áp 78/52 mmHg, nước tiểu màu nâu đỏ sẫm trong túi dẫn lưu. Điều dưỡng nhận ra dấu hiệu phản ứng truyền máu tan huyết cấp (AHTR). Điều dưỡng nên thực hiện những can thiệp nào? Chọn tất cả đáp án đúng.
Select All That Apply
Chọn câu trả lời rồi xem đáp án.
Giải thích
Khi nghi phản ứng tan máu cấp do truyền máu, ngừng truyền ngay và tháo dây truyền máu (Lựa chọn 3). Báo ngân hàng máu, trả túi máu cùng dây và gửi mẫu máu, nước tiểu cần thiết (Lựa chọn 2). Duy trì đường IV bằng dây mới và 0,9% saline để hỗ trợ tưới máu (Lựa chọn 6). Xác nhận ống tiểu thông, theo dõi sát lượng nước tiểu và truyền dịch theo y lệnh để giảm tổn thương thận cấp do hemoglobin niệu (Lựa chọn 1). Không giảm tốc rồi tiếp tục truyền máu không tương hợp (Lựa chọn 4). Acetaminophen và diphenhydramine không điều trị tan máu nội mạch, không được làm chậm đáp ứng cấp cứu (Lựa chọn 5).
Lập luận lâm sàng AHTR là tình trạng khẩn cấp đe dọa tính mạng do không tương thích ABO (hầu hết do lỗi hành chính/nhãn). Hoạt hóa bổ thể→tan huyết nội mạch→huyết sắc tố tự do→độc thận+DIC+sốc. Bẫy NCLEX điển hình: ②"giảm tốc độ"—đúng với FNHTR nhưng AHTR tuyệt đối cấm—dừng ngay ⑤"paracetamol+diphenhydramine"—đúng với FNHTR/dị ứng nhưng AHTR che giấu diễn tiến nguy hiểm—tuyệt đối cấm
Mẹo ghi nhớ AHTR STOP: Dừng máu→NS dây mới→Báo bác sĩ+ngân hàng máu→Trả túi+dây+gửi mẫu→Nước tiểu ≥1 mL/kg/h→Ghi chép/báo cáo sự cố Dấu hiệu AHTR: ABO không tương thích→sốt+ớn lạnh+đau lưng+nước tiểu đỏ sẫm+tụt huyết áp=DỪNG NGAY So sánh phản ứng: FNHTR=chỉ sốt(giảm tốc+hạ sốt) | Dị ứng nhẹ=mề đay(dừng+kháng histamine) | AHTR=sốt+đau+nước tiểu sẫm+sốc(dừng ngay+cấp cứu)
Việt Nam vs Hoa Kỳ Tại Việt Nam, thông báo ngân hàng máu và trả túi máu là bắt buộc nhưng hệ thống báo cáo sự cố chưa chuẩn hóa như TJC Mỹ. NCLEX yêu cầu toàn bộ trình tự xử trí AHTR.
Hướng dẫn thực hành lâm sàngTrình tự xử trí AHTR (AABB/TJC)：①Dừng truyền ngay—ngắt dây truyền khỏi IV ②Duy trì đường truyền—kết nối dây NS mới (không đẩy máu còn lại qua dây cũ) ③Báo bác sĩ và điều dưỡng trưởng STAT ④Báo ngân hàng máu—trả túi máu, toàn bộ dây, túi dịch kèm nhãn ⑤Lấy máu xét nghiệm: định nhóm lại+phản ứng chéo, DAT/Coombs, CBC, BMP, LFT, PT/INR, fibrinogen (sàng lọc DIC) ⑥Đặt catheter tiểu nếu chưa có; mục tiêu nước tiểu ≥1 mL/kg/h; tránh thuốc độc thận (NSAIDs, aminoglycoside, thuốc cản quang) ⑦Điền biểu mẫu báo cáo phản ứng truyền máu và báo cáo sự cố
Phân biệt phản ứng truyền máu：FNHTR—sốt ±1°C, không tan huyết; giảm tốc+hạ sốt; có thể truyền đơn vị mới | Dị ứng nhẹ—chỉ mề đay; dừng+kháng histamine; có thể tiếp tục khi hết | AHTR—sốt+ớn lạnh+đau lưng+nước tiểu sẫm+tan huyết+sốc; dừng ngay+phác đồ cấp cứu | Sốc phản vệ—mề đay+co thắt phế quản+tụt huyết áp+không sốt; dừng ngay+epinephrine 0.3 mg IM
AHTR (Acute Hemolytic Transfusion Reaction) / Phản ứng truyền máu tan huyết cấp — Định nghĩa AHTR (AABB): Biến chứng truyền máu đe dọa tính mạng do không tương thích ABO, hầu hết do lỗi hành chính. Kháng thể IgM hoạt hóa bổ thể→tan huyết nội mạch→độc tính huyết sắc tố tự do→ATN, DIC, sốc. Tỷ lệ tử vong tới 10%.
DAT / Xét nghiệm kháng globulin trực tiếp (Coombs Test) — xét nghiệm xác nhận AHTR — DAT (Xét nghiệm kháng globulin trực tiếp/Coombs): Phát hiện kháng thể hoặc bổ thể gắn trên hồng cầu. DAT dương tính sau phản ứng truyền máu xác nhận nhạy cảm hóa. Kết hợp với huyết sắc tố tự do huyết tương, bilirubin, haptoglobin (giảm), huyết sắc tố niệu để phân biệt AHTR.
ATN (Acute Tubular Necrosis) / Hoại tử ống thận cấp — biến chứng thận của AHTR — ATN trong AHTR: Huyết sắc tố tự do từ hồng cầu bị phá hủy lắng đọng trong ống thận, gây độc tính trực tiếp và tắc nghẽn. Bù dịch tĩnh mạch duy trì nước tiểu ≥1 mL/kg/h giúp pha loãng huyết sắc tố tự do và duy trì dòng chảy ống thận. NSAIDs, aminoglycoside, thuốc cản quang đều độc thận, tuyệt đối tránh.