Một người bệnh 60 tuổi mắc rối loạn sử dụng rượu mạn tính được đưa vào khoa cấp cứu 36 giờ sau lần uống cuối cùng. Người bệnh có run thô, đổ mồ hôi nhiều và ảo giác thị giác. Sinh hiệu là HA 170/100 mm Hg, nhịp tim 122 lần/phút và nhiệt độ 38,0°C (100,4°F); điểm CIWA-Ar là 22. Điều dưỡng nên thực hiện những can thiệp ưu tiên ngay lập tức nào? Chọn tất cả các đáp án đúng.
Select All That Apply
Chọn câu trả lời rồi xem đáp án.
Giải thích
Người bệnh này bị cai rượu nặng với tăng hoạt động thần kinh tự chủ rõ rệt và ảo giác. Tiêm benzodiazepine theo chỉ định kịp thời vì benzodiazepine là điều trị hàng đầu và làm giảm nguy cơ co giật và mê sảng do cai (Lựa chọn 5). Tiêm thiamine theo đường tiêm kịp thời, nhưng không trì hoãn glucose cần thiết khẩn cấp cho hạ đường huyết; thiamine và glucose có thể được dùng theo bất kỳ thứ tự nào hoặc đồng thời (Lựa chọn 3). Sử dụng đánh giá lại sinh hiệu và triệu chứng thường xuyên để hướng dẫn dùng thuốc theo phác đồ trong khi người bệnh có thể tham gia một cách đáng tin cậy; sử dụng thang điểm mê sảng khách quan nếu mê sảng ngăn cản trả lời CIWA-Ar đáng tin cậy (Lựa chọn 4). Thiết lập các biện pháp phòng ngừa co giật và theo dõi sát (Lựa chọn 1). Đánh giá nguy cơ tự tử và tự gây hại ngay khi tình trạng của người bệnh cho phép vì ảo giác, triệu chứng khí sắc và suy giảm khả năng phán đoán có thể làm tăng nguy cơ an toàn ngay lập tức (Lựa chọn 6). Môi trường yên tĩnh, ít kích thích là phù hợp, nhưng phòng nên được chiếu sáng đầy đủ và người bệnh nên được tái định hướng thường xuyên; cách ly trong ánh sáng mờ có thể làm trầm trọng thêm nhận thức sai lệch (Lựa chọn 2).
Cai rượu — Dòng thời gian 1. Nhẹ (6-12 giờ): run, lo âu, đau đầu, mất ngủ — CIWA-Ar 0-9 2. Ảo giác (12-24 giờ): thị/xúc/thính, ý thức tỉnh 3. Co giật cai (24-48 giờ): grand mal, 3-5% 4. DT (48-96 giờ): tăng hoạt giao cảm + thay đổi ý thức + ảo giác — tử vong 5-15%
CIWA-Ar và thuốc 0-9 nhẹ: theo dõi 10-14 vừa: BZD PRN 15-19 nặng: BZD lịch trình 20 trở lên rất nặng: BZD liều cao + 1:1, cân nhắc ICU
Thiamine trước glucose Ở người AUD suy dinh dưỡng, thiamine 100 mg IV trước dextrose là bắt buộc — glucose có thể làm cạn thiamine còn lại và gây Wernicke-Korsakoff
Mẹo nhớ "BZD before brain damage; thiamine trước đường"
Tình huống60 tuổi, AUD mạn, lần uống cuối 36 giờ, ED. Run thô, vã mồ hôi, ảo giác thị giác, mạch 122, HA 170/100, nhiệt 38.0°C, CIWA-Ar 22. Cai nặng — DT cận kề.
Ưu tiên1. Ổn định ABC2. Lorazepam IV ngay — đầu tay3. Thiamine 100 mg IV → D5NS4. CIWA-Ar mỗi 1-2 giờ5. Phòng co giật + đánh giá tự sát
Tránh- Ánh sáng mờ (làm nặng ảo giác)- Glucose đơn lẻ (gây Wernicke)- Môi trường không điều chỉnh- Bỏ sót đánh giá tự sát
CIWA-Ar (Clinical Institute Withdrawal Assessment for Alcohol, revised) — Công cụ đánh giá cai rượu 10 mục đã được kiểm chứng (0-67 điểm). Đánh giá buồn nôn/nôn, run, mồ hôi, lo âu, kích động, rối loạn xúc/thính/thị giác, đau đầu và định hướng. Điểm từ 15 trở lên = cai nặng cần BZD theo lịch và theo dõi tích cực; từ 20 trở lên = cân nhắc ICU.
Mê sảng do cai rượu (Delirium Tremens, DT) — Hội chứng cai rượu nặng xuất hiện 48-96 giờ sau lần uống cuối. Đặc trưng tăng hoạt giao cảm (nhịp nhanh, tăng huyết áp, tăng thân nhiệt, vã mồ hôi) và thay đổi ý thức, ảo giác, run. Tử vong 5-15%, cần theo dõi mức ICU, BZD liều cao, quan sát 1:1.
Bệnh não Wernicke (Wernicke Encephalopathy) — Bệnh não cấp do thiếu thiamine (B1). Tam chứng kinh điển: liệt vận nhãn, mất điều hòa, lú lẫn. Thường gặp ở người nghiện rượu suy dinh dưỡng; truyền glucose có thể làm cạn thiamine còn lại và gây bệnh — do đó thiamine 100 mg IV/IM phải được cho trước bất kỳ dịch chứa dextrose nào. Không điều trị sẽ tiến triển thành hội chứng Korsakoff (mất trí nhớ ngắn hạn vĩnh viễn).