Một người bệnh 70 tuổi đang hồi phục sau đột quỵ động mạch não giữa trái, đã qua đánh giá nuốt tại giường của SLP và được phép ăn chế độ khó nuốt (đặc xay nhuyễn và lỏng đặc như mật). Can thiệp nào điều dưỡng nên thực hiện để giảm nguy cơ hít sặc khi ăn?

Phòng hít sặc trong rối loạn nuốt dựa trên 3 trụ: ngồi thẳng 90 độ, cúi cằm khi nuốt, dùng dịch đặc theo chỉ định của SLP. Ngồi thẳng và cúi cằm thu hẹp đường vào khí quản, mở rộng vallecula và đưa thức ăn về thực quản. Tư thế nằm ngửa, dịch loãng và để người bệnh ăn không giám sát đều làm tăng nguy cơ hít sặc.

Giải thích chuyên sâu

<span class="merci-scenario-label">Phán đoán lâm sàng</span><br>Rối loạn nuốt sau đột quỵ có nguy cơ hít sặc cao. Bộ phòng ngừa: <span class="merci-kw">ngồi thẳng 90 độ</span>, <span class="merci-kw">nuốt cúi cằm</span>, <span class="merci-kw">dịch đặc theo SLP</span>, quan sát trực tiếp. Dịch loãng nguy cơ cao nhất.<br><br><span class="merci-scenario-label">Mẹo nhớ</span><br><span class="merci-kw-mark">Ngồi dậy — cúi cằm — nuốt hai lần — giữ 30 phút sau ăn</span><br><br><span class="merci-scenario-label">Hàn vs Mỹ</span><br>ASHA (Mỹ) và hướng dẫn phục hồi chức năng đột quỵ Việt-Hàn thống nhất: trước khi ăn miệng phải có sàng lọc nuốt SLP; điều chỉnh ăn theo thang penetration-aspiration; sau ăn nâng đầu giường ≥30 độ trong 30-60 phút.

Tình huống lâm sàng

<span class="merci-scenario-label">Hướng dẫn lâm sàng</span><br>Tiêu chuẩn quản lý rối loạn nuốt ASHA:<br>- Ăn <span class="merci-kw">ngồi thẳng 90 độ</span>; nâng đầu giường 30-60 phút sau ăn.<br>- <span class="merci-kw">Nuốt cúi cằm</span> thu hẹp đường vào khí quản.<br>- Độ đặc thức ăn theo thang penetration-aspiration của SLP: loãng → mật → mật ong → bánh pudding.<br>- Mỗi miếng nhỏ một lần; quan sát ho, giọng ướt, hắng giọng.<br>- Vệ sinh răng miệng 2 lần/ngày làm giảm vi khuẩn hầu họng và viêm phổi do hít.<br><br><span class="merci-scenario-label">Lưu ý</span><br>Đến 40% người đột quỵ có thể hít sặc thầm lặng không có phản xạ ho. <span class="merci-value-abnormal">Giọng ướt, ục ục sau nuốt</span>, hắng giọng, sốt nhẹ không rõ nguyên nhân nên cho SLP đánh giá lại và xem xét NPO.

Khái niệm chính

• Viêm phổi do hít — Viêm phổi do hít chất từ hầu họng hoặc dạ dày vào đường thở. Yếu tố nguy cơ: đột quỵ, sa sút trí tuệ, an thần, ống thông mũi-dạ dày, ăn nằm ngửa. Thường đa khuẩn; bao phủ kỵ khí khi thâm nhiễm thùy dưới phải.
• Động tác cúi cằm — Kỹ thuật bù trừ nuốt: trước mỗi lần nuốt người bệnh cúi đầu (cằm về ngực). Thu hẹp đường vào khí quản, mở rộng vallecula, hướng thức ăn về thực quản. Giảm hít sặc ở nhiều bệnh nhân đột quỵ.
• Đánh giá nuốt tại giường — Sàng lọc rối loạn nuốt ban đầu do SLP hoặc điều dưỡng được đào tạo thực hiện. Đánh giá ho, chất giọng, vận động miệng và nuốt thử. Thất bại sẽ chỉ định NPO và làm xét nghiệm hình ảnh (FEES hoặc videofluoroscopy).