Một người bệnh nhập viện 78 tuổi than khó vào giấc. Người bệnh uống 3 ly cà phê mỗi ngày, ngủ trưa 2 giờ và xem TV trên giường đến khuya. Can thiệp đầu tiên điều dưỡng nên thực hiện để cải thiện giấc ngủ là gì?

Vệ sinh giấc ngủ không dùng thuốc là biện pháp đầu tay cho mất ngủ ở người lớn tuổi. Hạn chế cà phê sau giữa trưa, rút ngắn ngủ trưa dài và loại bỏ màn hình ban đêm trực tiếp giải quyết các yếu tố có thể điều chỉnh. Diphenhydramine nằm trong Beers Criteria là không phù hợp ở người già do tác dụng kháng cholinergic và nguy cơ té ngã. Zolpidem là thuốc kiểm soát có nguy cơ lú lẫn và té ngã, chỉ thêm sau khi vệ sinh giấc ngủ thất bại. Massage lưng có ích nhưng không bằng loại bỏ nguyên nhân gốc.

Giải thích chuyên sâu

<span class="merci-scenario-label">Phán đoán lâm sàng</span><br>NCLEX ưu tiên <span class="merci-kw">can thiệp không dùng thuốc trước</span> để cải thiện giấc ngủ ở người già. Dùng thuốc an thần ở nhóm này tăng nguy cơ té ngã và sảng. <span class="merci-kw">Vệ sinh giấc ngủ</span> giải quyết trực tiếp 3 yếu tố điều chỉnh được trong tình huống này: cà phê, ngủ trưa, màn hình.<br><br><span class="merci-scenario-label">Mẹo nhớ</span><br><span class="merci-kw-mark">Giấc ngủ người già: vệ sinh trước, thuốc cuối cùng</span><br><br><span class="merci-scenario-label">Hàn vs Mỹ</span><br>Beers Criteria (chuẩn Mỹ) cũng được các hướng dẫn lão khoa Việt Nam và Hàn tham chiếu. Đều xếp diphenhydramine và benzodiazepine là không phù hợp cho người già. NCLEX nhất quán ưu tiên vệ sinh giấc ngủ và can thiệp hành vi trước thuốc.

Tình huống lâm sàng

<span class="merci-scenario-label">Hướng dẫn lâm sàng</span><br>Hiệp hội Y học Giấc ngủ Mỹ (AASM) và AGS Beers Criteria 2023:<br>- Đầu tay cho mất ngủ mạn ở người già: <span class="merci-kw">liệu pháp nhận thức hành vi cho mất ngủ (CBT-I)</span> + vệ sinh giấc ngủ.<br>- Cà phê ngừng <span class="merci-value">ít nhất 6 giờ trước giờ ngủ</span>.<br>- Ngủ trưa <span class="merci-value">≤30 phút và trước 3 giờ chiều</span>.<br>- Phòng ngủ không màn hình, giờ thức dậy nhất quán.<br>- Tránh diphenhydramine, benzodiazepine và zolpidem liều cao ở người già.<br><br><span class="merci-scenario-label">Lưu ý</span><br>Thuốc an thần làm tăng té ngã ban đêm, gãy xương hông và sảng. <span class="merci-value-abnormal">Luôn thử biện pháp không dùng thuốc trước</span> và ghi nhận đáp ứng trước khi đề nghị thuốc ngủ.

Khái niệm chính

• Vệ sinh giấc ngủ — Tập hợp các thói quen hành vi và môi trường thúc đẩy giấc ngủ chất lượng ổn định: giờ ngủ-thức đều, phòng tối và mát, không màn hình trước ngủ, hạn chế cà phê và rượu, giới hạn ngủ trưa. Đầu tay cho mất ngủ.
• Beers Criteria — Danh sách thuốc có thể không phù hợp cho người ≥65 tuổi do AGS công bố. Bao gồm hầu hết kháng histamine thế hệ một (diphenhydramine), benzodiazepine tác dụng dài và nhiều thuốc kháng cholinergic. Cập nhật mỗi 3 năm.
• CBT-I — Liệu pháp nhận thức hành vi cho mất ngủ. Chương trình 4-8 tuần có cấu trúc xử trí niềm tin sai về giấc ngủ, kiểm soát kích thích, hạn chế giấc ngủ và thư giãn. Khuyến cáo Grade A của AASM cho mất ngủ mạn.