Một người bệnh rối loạn lưỡng cực dùng lithium carbonate 600 mg uống 3 lần/ngày trong 3 tuần. Khi tái khám người bệnh báo các triệu chứng mới. Phát hiện nào đáng lo nhất và cần báo ngay bác sĩ?

Lithium có khoảng điều trị hẹp (0,6-1,2 mEq/L). Run thô, loạn vận ngôn (nói ngọng), mất điều hòa cho thấy ngộ độc trung bình đến nặng (>1,5 mEq/L), cần giữ thuốc, lấy nồng độ lithium và báo bác sĩ ngay. Khát-tiểu nhiều, run tay nhẹ buổi sáng, tăng cân nhẹ là tác dụng phụ thường gặp ở liều điều trị.

Giải thích chuyên sâu

<span class="merci-scenario-label">Phán đoán lâm sàng</span><br>Ngộ độc lithium phân tầng: <span class="merci-value">nhẹ 1,5-2,0</span> (run thô, tiêu hóa), <span class="merci-value-abnormal">trung bình 2,0-2,5</span> (mất điều hòa, loạn vận ngôn, lú lẫn), <span class="merci-value-abnormal">nặng &gt;2,5</span> (co giật, hôn mê). Mất điều hòa + nói ngọng + run thô = <span class="merci-kw">ngộ độc từ trung bình</span>.<br><br><span class="merci-scenario-label">Mẹo nhớ</span><br><span class="merci-kw-mark">Ngộ độc lithium ABCD: Ataxia, Blurred speech, Coarse tremor, Diarrhea</span><br><br><span class="merci-scenario-label">Hàn vs Mỹ</span><br>Khoảng điều trị và ngưỡng độc thống nhất quốc tế. Việt Nam và Hàn Quốc cũng đo nồng độ lithium hàng quý; chức năng thận và tuyến giáp mỗi 6 tháng.

Tình huống lâm sàng

<span class="merci-scenario-label">Hướng dẫn lâm sàng</span><br>Hướng dẫn APA về rối loạn lưỡng cực xếp lithium là thuốc lựa chọn đầu cho duy trì và hưng cảm cấp. Khoảng điều trị: <span class="merci-value">0,6-1,2 mEq/L</span> (hưng cảm cấp đến 1,5). Mức độ ngộ độc: <span class="merci-value">nhẹ 1,5-2,0</span>, <span class="merci-value-abnormal">trung bình 2,0-2,5</span>, <span class="merci-value-abnormal">nặng &gt;2,5</span>. Lọc máu khi nồng độ &gt;4 hoặc &gt;2,5 kèm triệu chứng.<br><br><span class="merci-scenario-label">Lưu ý</span><br>Mất nước, ăn ít muối, NSAID, ức chế ACE và lợi tiểu thiazide làm tăng nồng độ lithium. <span class="merci-value-abnormal">Duy trì lượng nước và muối ổn định</span>, không tự dùng NSAID không kê đơn.

Khái niệm chính

• Lithium carbonate — Thuốc ổn định khí sắc lựa chọn đầu cho rối loạn lưỡng cực. Khoảng điều trị hẹp 0,6-1,2 mEq/L. Bài tiết qua thận dạng nguyên vẹn; kiểm tra chức năng thận và nồng độ huyết thanh mỗi 3-6 tháng. Giữ thuốc trước thủ thuật có nguy cơ mất nước.
• Ngộ độc lithium — Nhẹ (1,5-2,0): run thô, rối loạn tiêu hóa, tiểu nhiều. Trung bình (2,0-2,5): mất điều hòa, loạn vận ngôn, lú lẫn, giật cơ. Nặng (>2,5): co giật, hôn mê, trụy mạch. Lọc máu khi nặng.
• Khoảng điều trị hẹp — Thuốc có liều độc gần liều điều trị. Ví dụ: lithium, warfarin, digoxin, theophylline, phenytoin, vancomycin. Cần theo dõi nồng độ huyết thanh định kỳ và giáo dục bệnh nhân nhận diện triệu chứng.