Một người bệnh được nhập khoa cấp cứu sau khi uống một lượng acetaminophen không rõ khoảng 4 giờ trước. Nồng độ acetaminophen huyết thanh nằm trên đường điều trị của biểu đồ Rumack-Matthew. Điều dưỡng nên dự kiến dùng thuốc nào để dự phòng độc tính gan?

NAC là tiền chất của glutathione, trung hòa NAPQI - chất chuyển hóa độc của acetaminophen, dự phòng hoại tử tế bào gan. Hiệu quả nhất trong 8 giờ đầu sau uống, vẫn có lợi đến 24 giờ. Naloxone đối kháng opioid, vitamin K đảo ngược warfarin, than hoạt tính chỉ hiệu quả trong 1 giờ đầu sau uống.

Giải thích chuyên sâu

<span class="merci-scenario-label">Phán đoán lâm sàng</span><br>Biểu đồ Rumack-Matthew là cơ sở điều trị ngộ độc acetaminophen. Tại 4 giờ nếu <span class="merci-kw">trên đường điều trị</span> thì có nguy cơ độc gan, cần truyền <span class="merci-kw">N-acetylcysteine (NAC)</span> ngay. Than hoạt tính sau <span class="merci-value-abnormal">1 giờ</span> uống thuốc thì hạn chế hiệu quả.<br><br><span class="merci-scenario-label">Mẹo nhớ</span><br><span class="merci-kw-mark">Ngộ độc APAP → NAC (NAC trung hòa độc tố)</span><br><br><span class="merci-scenario-label">Hàn vs Mỹ</span><br>Tiêu chuẩn Mỹ: <span class="merci-kw">Phác đồ NAC tĩnh mạch 21 giờ</span> (150mg/kg nạp + 50 + 100). Hàn Quốc cũng dùng NAC tĩnh mạch.

Tình huống lâm sàng

<span class="merci-scenario-label">Hướng dẫn lâm sàng</span><br>ACMT và AASLD khuyến cáo truyền NAC tĩnh mạch khi nồng độ trên đường điều trị Rumack-Matthew. Liều chuẩn: <span class="merci-value">150 mg/kg nạp</span> trong 60 phút, sau đó <span class="merci-value">50 mg/kg trong 4 giờ</span>, rồi <span class="merci-value">100 mg/kg trong 16 giờ</span>.<br><br><span class="merci-scenario-label">Lưu ý</span><br>Than hoạt tính chỉ hiệu quả <span class="merci-value-abnormal">trong 1 giờ</span> sau uống. Sau thời điểm này, ưu tiên NAC; nếu vượt đường điều trị, không chờ xét nghiệm lặp lại mà bắt đầu NAC ngay.

Khái niệm chính

• N-acetylcysteine (NAC) — Tiền chất glutathione, kết hợp và giải độc NAPQI - chất chuyển hóa độc của acetaminophen. Là thuốc giải độc chuẩn cho ngộ độc acetaminophen. Phác đồ tĩnh mạch: 150 mg/kg nạp → 50 mg/kg trong 4 giờ → 100 mg/kg trong 16 giờ.
• NAPQI (N-acetyl-p-benzoquinone imine) — Chất chuyển hóa trung gian độc tạo ra khi acetaminophen vượt khả năng kết hợp glutathione. Nếu không giải độc sẽ gây hoại tử tế bào gan vùng trung tâm tiểu thùy.
• Biểu đồ Rumack-Matthew — Biểu đồ nồng độ acetaminophen huyết thanh theo thời gian (4-24 giờ). Đường điều trị bắt đầu tại 150 mcg/mL ở 4 giờ; vượt đường này cần điều trị NAC.