Một phụ nữ 22 tuổi đến phòng cấp cứu với triệu chứng ho mạn tính 4 tuần, đổ mồ hôi đêm, sụt cân 5 kg. X-quang ngực cho thấy thâm nhiễm thuỳ trên phổi phải, nghi ngờ lao phổi (TB) và sẽ nhập viện. Điều dưỡng nên chuyển bệnh nhân vào loại phòng cách ly nào?

Lao (TB) lây qua đường không khí với hạt nhân giọt nhỏ (<5 μm) của Mycobacterium tuberculosis lơ lửng trong không khí kéo dài, vì vậy cần phòng cách ly lây qua không khí áp lực âm (AIIR) và khẩu trang N95 (hoặc cao hơn). Lựa chọn 1 phòng ngừa chuẩn không đủ để chặn lây qua không khí. Lựa chọn 3 khẩu trang phẫu thuật không lọc được hạt nhân giọt nhỏ. Lựa chọn 4 phòng ngừa tiếp xúc dùng cho MRSA/C. diff, không phù hợp với lao.

Giải thích chuyên sâu

<span class="merci-scenario-label">Phán đoán lâm sàng</span><br>Áp dụng NCJMM: Nhận diện dấu hiệu (<span class="merci-kw">ho mạn tính·đổ mồ hôi đêm·sụt cân·thâm nhiễm thuỳ trên phổi phải</span> = TB điển hình) → Phân tích (lây qua không khí = airborne route) → Giải pháp (AIIR + N95) → Hành động (chuyển ngay phòng AIIR + đeo N95) → Đánh giá kết quả (chặn phơi nhiễm cho bệnh nhân khác và nhân viên y tế).<br><br><span class="merci-scenario-label">Mẹo nhớ</span><br><span class="merci-kw-mark">M-TB HZ Không khí (Measles, TB, Herpes Zoster lan tỏa, Varicella)</span>. 4 loại này cần cách ly lây qua không khí. <span class="merci-kw">Bệnh nhân = khẩu trang phẫu thuật / Nhân viên y tế = N95</span>: bắt buộc phân biệt rõ.<br><br><span class="merci-scenario-label">Hàn Quốc vs Mỹ</span><br>Hàn Quốc có tỷ lệ mắc lao cao nhất OECD nên gặp thường xuyên, nhưng nhiều khi xử lý tại phòng cách ly thường với khẩu trang phẫu thuật. NCLEX (Mỹ) yêu cầu rõ <span class="merci-kw">AIIR (áp lực âm) + N95</span> — bất kỳ lựa chọn nào dùng khẩu trang phẫu thuật cho nhân viên y tế đều sai.

Tình huống lâm sàng

<span class="merci-scenario-label">Hướng dẫn thực hành lâm sàng</span><br><span class="merci-kw">Hướng dẫn TB của CDC 2005</span>: AIIR có số lần thay đổi không khí mỗi giờ (ACH) <span class="merci-kw">cơ sở hiện hữu ≥6, xây mới ≥12</span>, xả trực tiếp ra ngoài hoặc qua bộ lọc HEPA. N95 (đã fit-test) hoặc PAPR là tiêu chuẩn cho nhân viên y tế. Bệnh nhân khi rời phòng phải đeo khẩu trang phẫu thuật.<br><br><span class="merci-scenario-label">Lưu ý</span><br>NCLEX thường dùng nhầm lẫn giữa khẩu trang phẫu thuật và N95 làm bẫy. <span class="merci-kw">Bệnh nhân đeo khẩu trang phẫu thuật, nhân viên y tế đeo N95</span> — phân biệt rõ ràng. Bất kỳ lựa chọn nào nhân viên y tế dùng khẩu trang phẫu thuật để chăm sóc bệnh nhân TB đều sai.

Khái niệm chính

• Phòng cách ly lây qua không khí (AIIR — Airborne Infection Isolation Room) — Phòng đơn áp lực âm với số lần thay đổi không khí mỗi giờ ≥6 (cơ sở hiện hữu) hoặc ≥12 (xây mới). Không khí được xả trực tiếp ra ngoài hoặc qua bộ lọc HEPA. Bắt buộc cho bệnh nhân lao xác định/nghi ngờ, sởi, thủy đậu, herpes zoster lan tỏa.
• Khẩu trang N95 — Khẩu trang lọc bụi mặt nạ có khả năng lọc ≥95% hạt không khí ≥0.3 μm. Phải fit-test (kiểm tra độ kín) trước khi dùng. Nếu có râu hoặc không thể fit-test, sử dụng PAPR (mặt nạ lọc khí có động cơ) hoặc cao hơn.
• Mycobacterium tuberculosis — Trực khuẩn kháng acid (acid-fast bacillus) gây bệnh lao. Lây truyền qua hạt nhân giọt nhỏ (<5 μm) trong không khí. Chẩn đoán: AFB phết (đờm ×3), NAAT (chẩn đoán nhanh), nuôi cấy (tiêu chuẩn vàng).