Một điều dưỡng đang chăm sóc người bệnh người lớn tỉnh táo mắc đái tháo đường týp 1. Người bệnh báo có run, đổ mồ hôi và đánh trống ngực 30 phút sau liều insulin buổi sáng. Đường huyết mao mạch tại giường là 52 mg/dL. Điều dưỡng nên thực hiện hành động ĐẦU TIÊN nào?

Quy tắc 15 (15 g carbohydrate uống tác dụng nhanh → đo lại đường huyết sau 15 phút) là điều trị đầu tay cho hạ đường huyết có triệu chứng nhưng người bệnh tỉnh táo, có thể nuốt được. Glucagon dành cho người mất ý thức, co giật hoặc không thể uống. Báo bác sĩ phù hợp sau khi ổn định, không phải hành động đầu tiên. Hoãn ăn làm hạ đường huyết nặng hơn, ngược lại với khuyến nghị.

Giải thích chuyên sâu

<span class="merci-scenario-label">Clinical Judgment</span><br>Đầu mối là <span class="merci-kw">tỉnh táo + triệu chứng thiếu glucose thần kinh và adrenergic + BG 52 mg/dL</span>. Recognize Cues (hạ đường huyết nhẹ–trung bình ở người tỉnh táo) → Analyze Cues (chuẩn ADA: nếu tỉnh táo, ưu tiên glucose uống) → Take Action (áp dụng Quy tắc 15).<br><br><span class="merci-scenario-label">Memory Tip</span><br><span class="merci-kw-mark">"Quy tắc 15-15"</span>: <span class="merci-kw">15 g carbohydrate → đo lại sau 15 phút</span>. Nếu vẫn <70, lặp lại. Glucagon = "G for Gone (mất ý thức)" mới dùng.<br><br><span class="merci-scenario-label">KR vs US</span><br>Hàn Quốc: 3-4 viên kẹo hoặc nửa cốc nước trái cây để xử trí ngay. Mỹ: ADA Quy tắc 15 — 15 g viên glucose, 4 oz nước trái cây, hoặc 4-6 oz nước ngọt thường.

Tình huống lâm sàng

<span class="merci-scenario-label">Clinical Practice Guide</span><br>Hạ đường huyết có triệu chứng ở người tỉnh táo (<70 mg/dL) — <span class="merci-kw">Quy tắc 15 của ADA</span>: cho 15 g carbohydrate tác dụng nhanh (4 viên glucose, 4 oz nước trái cây hoặc nước ngọt thường, 1 thìa canh mật ong/đường) → đo lại đường huyết sau 15 phút → nếu <70 thì lặp. Khi >70, nếu bữa ăn còn hơn 1 giờ thì bổ sung carbohydrate phức + protein.<br><br><span class="merci-scenario-label">Caution</span><br><span class="merci-kw-mark">Glucagon (IM/SC) hoặc IV dextrose 50%</span> chỉ dùng khi mất ý thức, co giật hoặc NPO. Tránh sô cô la, kem, bơ đậu phộng cho xử trí cấp vì chất béo làm chậm hấp thu.

Khái niệm chính

• Hypoglycemia (Hạ đường huyết) — Đường huyết <70 mg/dL kèm triệu chứng thiếu glucose thần kinh (lú lẫn, chóng mặt, đau đầu) hoặc triệu chứng adrenergic (run, đổ mồ hôi, nhịp tim nhanh, đánh trống ngực). Hạ đường huyết nặng có thay đổi ý thức hoặc không tự xử trí được, cần điều trị đường tiêm.
• Quy tắc 15 (Rule of 15) — Trình tự ADA khuyến nghị xử trí hạ đường huyết nhẹ–trung bình ở người tỉnh táo: 15 g carbohydrate uống tác dụng nhanh → đo lại đường huyết sau 15 phút → lặp lại nếu vẫn <70 mg/dL. Áp dụng cho người lớn tỉnh táo và nuốt được.
• Glucagon — Hormone tế bào alpha tuyến tụy. Tiêm IM hoặc SC 1 mg cho người hạ đường huyết nặng không thể uống. Phân giải glycogen ở gan để tăng đường huyết. Tác dụng phụ thường gặp là buồn nôn, nôn; đặt người bệnh ở tư thế nằm nghiêng hồi phục.