Một người bệnh 67 tuổi mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đến tái khám định kỳ. Hồ sơ tiêm chủng cho thấy chưa từng tiêm vắc-xin phế cầu. Hôm nay, hành động điều dưỡng nào là phù hợp nhất để khuyến nghị về phòng ngừa phế cầu?

Hướng dẫn ACIP hiện hành đối với người lớn từ 65 tuổi có miễn dịch bình thường và chưa từng tiêm vắc-xin phế cầu cho phép (a) một liều PCV20 hoặc (b) một liều PCV15, sau đó PPSV23 cách ít nhất 1 năm. Một liều PCV20 hoàn tất chuỗi khuyến nghị chỉ trong một lần khám nên là hành động phù hợp nhất. Không tiêm PCV13 và PPSV23 cùng lúc. Vắc-xin phế cầu được chỉ định ở 65 tuổi, không hoãn theo triệu chứng. Tiêm PPSV23 trước rồi PCV sau không phải là lịch khuyến nghị.

Giải thích chuyên sâu

<span class="merci-scenario-label">Clinical Judgment</span><br>Đầu mối chính là <span class="merci-kw">người lớn từ 65 tuổi miễn dịch bình thường, chưa tiêm vắc-xin</span> + COPD. Recognize Cues (nguy cơ cao bệnh phế cầu xâm lấn) → Analyze Cues (ACIP 2024 chấp nhận một liều PCV20 là chuỗi đầy đủ) → Take Action (tiêm PCV20 hôm nay, không cần PPSV23 tiếp theo).<br><br><span class="merci-scenario-label">Memory Tip</span><br><span class="merci-kw-mark">"PCV20 = một mũi là xong"</span> cho người chưa tiêm ≥65 tuổi. Nếu chọn PCV15, PPSV23 phải cách <span class="merci-kw">≥1 năm</span> (miễn dịch bình thường) hoặc <span class="merci-kw">≥8 tuần</span> (suy giảm miễn dịch, rò DNT, ốc tai điện tử).<br><br><span class="merci-scenario-label">KR vs US</span><br>Hàn Quốc: PPSV23 1 liều miễn phí tại trung tâm y tế cho người ≥65. Mỹ: ACIP 2024 ưu tiên <span class="merci-kw">PCV20 một liều</span> cho người ≥65 chưa tiêm; PCV13 không còn là khuyến nghị hàng đầu cho người lớn.

Tình huống lâm sàng

<span class="merci-scenario-label">Clinical Practice Guide</span><br>ACIP 2024 đơn giản hóa — với người lớn ≥65 tuổi miễn dịch bình thường chưa tiêm phế cầu: chọn (a) <span class="merci-kw">một liều PCV20</span> hoặc (b) <span class="merci-kw">PCV15 rồi PPSV23</span> cách ≥1 năm. PCV20 một liều bao phủ các týp huyết thanh xâm lấn chính trong một lần khám, cải thiện tuân thủ ở người cao tuổi.<br><br><span class="merci-scenario-label">Caution</span><br>Tuyệt đối không tiêm PCV và PPSV23 cùng buổi. Nếu chọn PCV15 và bệnh nhân thuộc nhóm nguy cơ cao (suy giảm miễn dịch, rò DNT, ốc tai điện tử), khoảng cách PPSV23 rút ngắn còn <span class="merci-kw-mark">8 tuần</span>. Ghi chép lô vắc-xin, vị trí tiêm và đồng thuận.

Khái niệm chính

• PCV20 (vắc-xin phế cầu liên hợp 20 týp) — Vắc-xin phế cầu liên hợp gồm 20 týp huyết thanh, được ACIP khuyến nghị làm lựa chọn một liều cho người ≥65 chưa tiêm hoặc người 19–64 tuổi có yếu tố nguy cơ; bao phủ các týp xâm lấn chính từng yêu cầu PPSV23 nhắc lại.
• PPSV23 (vắc-xin phế cầu polysaccharide 23 týp) — Vắc-xin polysaccharide 23 týp huyết thanh, dùng tuần tự sau PCV15 — cách ≥1 năm với người ≥65 miễn dịch bình thường, ≥8 tuần với nhóm nguy cơ cao. Không thay thế PCV trong cùng một buổi tiêm.
• ACIP (Advisory Committee on Immunization Practices) — Ủy ban tư vấn về tiêm chủng thuộc CDC Mỹ. Hướng dẫn phế cầu cho người lớn năm 2024 lần đầu giới thiệu PCV20 một liều như chuỗi tiêm hoàn chỉnh cho người ≥65 chưa tiêm vắc-xin.
• Immunosenescence — The age-related decline in immune function that increases susceptibility to infections like pneumococcal disease, supporting the rationale for earlier routine vaccination.
• PPSV23 — The 23-valent pneumococcal polysaccharide vaccine, which was previously used in series with PCV13 but is no longer needed after a single dose of PCV20 in most adults.