Khung cốt lõi

Kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện là năng lực nền tảng của điều dưỡng, gắn với an toàn người bệnh và trách nhiệm nghề nghiệp. Theo chuẩn năng lực, điều dưỡng cần nhận diện nguy cơ, thực hiện biện pháp phòng ngừa chuẩn, phòng ngừa theo đường lây và tham gia cải tiến chất lượng liên tục.

Trong chăm sóc lâm sàng, một số tình huống dễ gây nhiễm khuẩn: đường truyền xâm lấn (ngoại biên, trung tâm), thông tiểu và các dụng cụ dẫn lưu, thiết bị dùng chung như máy đo đường huyết, dụng cụ đo mạch, huyết áp, nhiệt độ. Bất cứ khi nào có tiếp xúc với máu, dịch cơ thể, da không nguyên vẹn hoặc môi trường chăm sóc, cần nghĩ ngay đến nguy cơ lan truyền vi sinh vật.

Chương trình phòng ngừa kiểm soát nhiễm khuẩn được WHO nhấn mạnh gồm: vệ sinh tay, sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân phù hợp, tiệt khuẩn – khử khuẩn – làm sạch đúng quy trình, quản lý vật tư – thiết bị an toàn, giám sát và phản hồi, cùng với đào tạo định kỳ cho nhân viên.

Đánh giá và hành động

Mỗi lần tiếp xúc người bệnh, điều dưỡng cần thực hiện chu trình "dừng lại – đánh giá – quyết định – hành động" để lựa chọn biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn phù hợp.

Ví dụ với đường truyền trung tâm: khi thấy băng che ẩm, bong mép dù người bệnh chưa sốt, điều dưỡng cần xem đó là nguy cơ nhiễm khuẩn, báo để thay băng theo kỹ thuật vô khuẩn, đánh giá tại chỗ và toàn thân, đảm bảo sát khuẩn đầu nối khi mỗi lần sử dụng và ghi chép theo dõi.

Với thông tiểu: đánh giá chỉ định hằng ngày, ưu tiên rút sớm theo y lệnh – quy trình khi người bệnh đã tự tiểu được, trong thời gian còn đặt phải duy trì hệ thống kín, túi dẫn lưu thấp hơn bàng quang và không chạm nền nhà. Luôn đối chiếu y lệnh, phác đồ và quy trình hiện hành của cơ sở.

Sai lầm thường gặp

• Chỉ chú trọng người bệnh có triệu chứng rõ (sốt, bạch cầu tăng) mà bỏ qua dấu hiệu sớm như băng ẩm, da quanh ống đỏ nhẹ, túi nước tiểu đầy lâu, dây truyền chằng chịt khó đánh giá.
• Vệ sinh tay không đầy đủ ở 5 thời điểm WHO khuyến cáo; đeo găng nhưng lại coi như đã an toàn nên không rửa tay trước – sau chăm sóc.
• Dùng thiết bị đo đường huyết, nhiệt kế, máy đo huyết áp cho nhiều người nhưng làm sạch – khử khuẩn không đúng hướng dẫn nhà sản xuất, thậm chí thấy còn vết máu mà vẫn tiếp tục sử dụng.
• Mở hệ thống kín (đường truyền, thông tiểu) khi không thật cần, hoặc tháo – lắp đầu nối nhiều lần, tăng nguy cơ xâm nhập vi sinh vật.
• Không tham khảo quy trình chuẩn mới cập nhật của bệnh viện, tiếp tục làm theo thói quen cũ; không ghi chép hoặc báo cáo khi nghi ngờ nhiễm khuẩn liên quan thủ thuật.

Trong mọi tình huống, nếu nhận diện thiết bị còn dính máu hoặc dịch cơ thể, cần ngừng sử dụng, mang PPE phù hợp và thực hiện làm sạch – khử khuẩn theo đúng hướng dẫn nhà sản xuất và quy trình bệnh viện trước khi dùng tiếp, đồng thời vệ sinh tay.

Báo cáo và đánh giá lại

Chăm sóc an toàn đòi hỏi không chỉ làm đúng, mà còn phải ghi nhận và cùng hệ thống học từ sai sót. Tài liệu WHO về an toàn người bệnh nhấn mạnh văn hóa báo cáo không trừng phạt, tập trung vào cải tiến.

• Khi nghi ngờ nhiễm khuẩn liên quan chăm sóc (ví dụ: sốt mới xuất hiện ở người bệnh có đường truyền, thông tiểu, hoặc nhiều người bệnh liên tiếp nghi lây chéo), điều dưỡng cần báo ngay cho điều dưỡng trưởng và bác sĩ điều trị, đồng thời ghi lại thời điểm, thiết bị liên quan, biểu hiện lâm sàng.
• Sử dụng kênh báo cáo sự cố nội bộ theo quy định bệnh viện; không tự ý che giấu hoặc tự giải quyết khi vượt quá thẩm quyền.
• Tham gia đánh giá lại quy trình: xem xét thao tác nào có nguy cơ cao (vệ sinh tay, thay băng, xử lý thiết bị dùng lại), đề xuất điều chỉnh, tham gia đào tạo lại nếu được tổ chức.
• Theo dõi cập nhật hướng dẫn WHO và tài liệu chuyên môn được bệnh viện chuyển hóa thành quy trình nội bộ; luôn đối chiếu y lệnh, phác đồ và quy trình hiện hành trước khi áp dụng các biện pháp can thiệp, đặc biệt khi liên quan thuốc, dung dịch sát khuẩn, thời gian thay băng hay thay dụng cụ.

Ghi nhớ nhanh

• Luôn bắt đầu bằng vệ sinh tay theo các thời điểm khuyến cáo của WHO trước bất kỳ tiếp xúc người bệnh hoặc thiết bị.
• Giữ hệ thống kín, sạch, khô đối với mọi đường xâm lấn; băng ẩm, bong mép hoặc dây – túi – đầu nối bẩn đều là tín hiệu phải can thiệp theo quy trình.
• Đánh giá chỉ định mỗi ngày với đường truyền, thông tiểu, ống dẫn lưu; không duy trì lâu hơn cần thiết, rút sớm khi có y lệnh và đủ điều kiện.
• Thiết bị dùng lại phải được làm sạch – khử khuẩn đúng hướng dẫn nhà sản xuất và quy trình bệnh viện; không dùng chung khi còn vết máu hoặc nghi ngờ ô nhiễm.
• Báo cáo kịp thời mọi nghi ngờ nhiễm khuẩn liên quan chăm sóc; coi mỗi sự cố là cơ hội học tập và cải tiến hệ thống, phù hợp định hướng an toàn người bệnh và chuẩn năng lực điều dưỡng.