Khung cốt lõi

Cách ly và PPE là hàng rào bảo vệ người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng khỏi lây truyền tác nhân gây bệnh. Theo định hướng năng lực điều dưỡng, mỗi điều dưỡng cần hiểu rõ: khi nào áp dụng biện pháp cách ly, chọn đúng PPE, mang – tháo đúng trình tự và duy trì giao tiếp tôn trọng người bệnh.

Ba lớp phòng ngừa thường dùng trong cơ sở y tế:

• Phòng ngừa chuẩn: áp dụng cho mọi người bệnh, tập trung vào vệ sinh tay, xử lý dụng cụ, an toàn tiêm, xử lý chất thải, che chắn khi nguy cơ bắn dịch.
• Phòng ngừa theo đường lây: bổ sung khi nghi ngờ hoặc xác định tác nhân lây qua tiếp xúc, giọt bắn hoặc không khí.
• Phòng ngừa bổ sung theo thủ thuật: khi làm can thiệp tạo khí dung, thủ thuật xâm lấn, chăm sóc vết thương rộng… cần tăng cường bảo hộ (bảo vệ mắt, áo choàng, khẩu trang phù hợp).

Bảng tóm tắt định hướng lựa chọn PPE (mang tính nguyên tắc, phải đối chiếu quy trình tại cơ sở):

Đánh giá và hành động

Khi tiếp cận người bệnh, điều dưỡng cần đánh giá nhanh: triệu chứng hô hấp, tiêu chảy, vết thương, dụng cụ xâm lấn; tiền sử dịch tễ; môi trường (buồng đơn, thông khí, mật độ người); thủ thuật dự kiến thực hiện. Dựa trên đó, quyết định mức cách ly và PPE.

Nguyên tắc mang PPE:

• Chuẩn bị đầy đủ kích cỡ, loại PPE phù hợp với quy trình cơ sở.
• Mang theo trình tự từ sạch đến bẩn, từ trong ra ngoài (ví dụ áo choàng – khẩu trang – bảo vệ mắt – găng).
• Đảm bảo che phủ tốt vùng nguy cơ và vẫn thực hiện được kỹ thuật an toàn.
• Luôn kết hợp vệ sinh tay ở các thời điểm WHO khuyến nghị và theo quy trình đơn vị.

Nguyên tắc tháo PPE: thao tác từ bẩn nhất đến sạch hơn, tránh chạm bề mặt ô nhiễm vào da, quần áo, mặt; loại bỏ đúng nơi quy định; vệ sinh tay ở các bước cần thiết và sau khi tháo xong.

Khi phải vận chuyển người bệnh đang áp dụng cách ly, điều dưỡng cần: giới hạn vận chuyển ở mức thật sự cần thiết; báo trước cho khoa/phòng tiếp nhận; hướng dẫn người bệnh đeo khẩu trang phù hợp, thực hành vệ sinh ho; chọn lộ trình ít người; duy trì PPE cho nhân viên tùy mức nguy cơ; khôi phục đầy đủ biện pháp cách ly khi người bệnh đến nơi.

Sai lầm thường gặp

• Chỉ chú ý loại PPE mà quên vệ sinh tay: vệ sinh tay vẫn là nền tảng; thiếu bước này có thể làm vô hiệu hóa các biện pháp khác.
• Đeo khẩu trang đúng nhưng tháo sai: cầm tay vào mặt ngoài, kéo mạnh làm văng giọt bẩn; cần tháo bằng dây cột/vòng, tránh chạm mặt ngoài.
• Tháo găng xong nhưng không vệ sinh tay ngay khi quy trình yêu cầu: dễ chuyển vi sinh từ tay sang bề mặt khác.
• Dùng PPE không phù hợp với đường lây: ví dụ chỉ đeo khẩu trang thường trong thủ thuật có nguy cơ tạo khí dung mà không dùng dụng cụ lọc hô hấp theo quy định.
• Không đánh giá lại khi tình trạng thay đổi: người bệnh mới xuất hiện ho, tiêu chảy, vết tiết dịch nhưng vẫn giữ biện pháp cũ.
• Quên bảo vệ người bệnh và người nhà: không giải thích lý do cách ly, làm tăng lo âu hoặc chống đối; không hướng dẫn người nhà vệ sinh tay và mang khẩu trang đúng.

Báo cáo và đánh giá lại

Theo các khuyến cáo về an toàn người bệnh, điều dưỡng có trách nhiệm nhận diện tình huống nguy cơ và báo cáo kịp thời khi:

• Phát hiện ca nghi ngờ bệnh truyền nhiễm chưa được áp dụng cách ly phù hợp.
• Ghi nhận sự cố như phơi nhiễm dịch tiết, kim đâm, thiếu PPE, không tuân thủ quy trình.
• Xuất hiện chùm ca nhiễm khuẩn liên quan chăm sóc.

Sau sự cố hoặc gần sự cố, nhóm chăm sóc cần cùng nhau xem xét: đánh giá ban đầu đã đầy đủ chưa; mức cách ly và PPE chọn đã phù hợp đường lây và thủ thuật chưa; trình tự mang – tháo có bước nào khó tuân thủ; hệ thống cung ứng PPE, đào tạo và giám sát có điểm yếu nào. Việc đánh giá lại nhằm cải tiến quy trình, huấn luyện lại nhân viên, điều chỉnh bố trí buồng bệnh, điểm rửa tay… chứ không nhằm đổ lỗi cá nhân.

Ghi nhớ nhanh

• Mọi người bệnh đều áp dụng phòng ngừa chuẩn; cách ly bổ sung dựa trên đường lây và thủ thuật.
• Chọn PPE theo: loại tiếp xúc dự kiến, đường lây, nguy cơ bắn dịch, hướng dẫn của cơ sở.
• Mang từ sạch đến bẩn; tháo từ bẩn đến sạch, luôn kèm vệ sinh tay.
• Vận chuyển người bệnh đang cách ly: chỉ khi cần, báo trước, bảo vệ người bệnh, nhân viên và tuyến đường.
• Báo cáo sớm khi thiếu PPE, vi phạm quy trình, phơi nhiễm hoặc chùm ca nhiễm khuẩn để cùng cải tiến.