Khung cốt lõi

Trong thực hành nhi khoa, hai tình huống thần kinh hay gặp và đe dọa an toàn người bệnh là: trẻ có shunt não thất–phúc mạc nghi tắc/hỏng và trẻ sau cơn co giật (đặc biệt co giật do sốt). Điều dưỡng cần kết hợp tư duy hệ thống theo định hướng an toàn người bệnh và các dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ em.

Theo tiếp cận IMCI, mọi trẻ bệnh cần được sàng lọc dấu hiệu nguy hiểm chung như: không bú/không uống được, nôn tất cả mọi thứ, co giật, li bì hoặc hôn mê. Những biểu hiện này, cùng với tăng áp lực nội sọ hoặc suy hô hấp, đều là lý do chuyển đánh giá cấp cứu ngay lập tức.

Khung năng lực điều dưỡng nhấn mạnh: nhận diện kịp thời thay đổi tình trạng người bệnh, hành động trong phạm vi chuyên môn, phối hợp nhóm và báo cáo sự cố để giảm nguy cơ tổn hại.

Đánh giá và hành động

1. Trẻ có shunt não thất–phúc mạc

• Đánh giá nhanh theo ABCDE; chú ý ý thức, nhịp thở, dấu hiệu tăng áp lực nội sọ.
• Khai thác từ cha mẹ: thời điểm xuất hiện đau đầu buổi sáng, nôn vọt, nhìn mờ, thay đổi hành vi, lần thay shunt gần đây.
• Hướng dẫn gia đình: đây là tình huống cần đánh giá cấp cứu; đưa trẻ đến cơ sở có khả năng ngoại thần kinh, không tự ý bơm, ấn, chỉnh shunt.
• Theo dõi sát và ghi nhận: mức độ tỉnh táo, số lần nôn, than đau đầu, thay đổi dáng đi, nhìn.

2. Trẻ sau cơn co giật do sốt

• Đặt trẻ ở tư thế bảo vệ đường thở: nằm nghiêng an toàn, đầu hơi ngửa vừa phải, không nhét vật vào miệng.
• Đánh giá có hệ thống:
  • A – Airway: thông thoáng đường thở, hút đờm dãi khi cần.
  • B – Breathing: quan sát tần số, kiểu thở, dấu co kéo.
  • C – Circulation: màu da, mạch ngoại vi, thời gian làm đầy mao mạch.
  • D – Disability: mức độ lơ mơ, đáp ứng kích thích, có co giật lại không.
  • E – Exposure: nhiệt độ, phát ban, chấn thương kèm theo.
• Chuẩn bị: đo đường huyết nếu có chỉ định, kiểm soát sốt theo y lệnh, trấn an cha mẹ và giải thích cần tiếp tục theo dõi y tế khẩn dù cơn đã dừng.

Sai lầm thường gặp

• Trẻ có shunt than đau đầu, nôn nhưng được trấn an là “đau bụng, ăn uống kém” mà không nghĩ đến tắc shunt, dẫn tới chậm chuyển cấp cứu.
• Cha mẹ được hướng dẫn sai, tự ấn lên đường đi của shunt để “thông ống”, có thể gây tổn thương hoặc làm nặng thêm.
• Sau cơn co giật sốt, chỉ tập trung hạ sốt mà quên bảo vệ đường thở, để trẻ nằm ngửa, cổ gập, nguy cơ hít sặc.
• Không rà dấu hiệu nguy hiểm chung theo IMCI (li bì, không uống được, nôn tất cả, co giật tái diễn), bỏ sót chỉ định chuyển tuyến khẩn.
• Thiếu trao đổi trong nhóm điều trị về nguy cơ thần kinh cấp, không chia sẻ thông tin đầy đủ với gia đình, dẫn đến hành vi tự xử trí không an toàn tại nhà.

Báo cáo và đánh giá lại

Với mọi trường hợp nghi tăng áp lực nội sọ do tắc/hỏng shunt hoặc biến chứng sau co giật, điều dưỡng cần ghi chép đầy đủ diễn biến, thời điểm phát hiện, hành động đã thực hiện và phản hồi của trẻ. Những chậm trễ, hiểu nhầm hướng dẫn, hoặc sai sót trong đánh giá ABCDE cần được xem là cơ hội học tập về an toàn người bệnh.

Theo định hướng an toàn, cơ sở cần khuyến khích báo cáo sự cố và suýt sự cố không mang tính trừng phạt. Từ đó, nhóm điều trị phân tích nguyên nhân gốc, cập nhật quy trình, củng cố đào tạo về nhận diện dấu hiệu nguy hiểm, giao tiếp với gia đình và phối hợp chuyển tuyến an toàn.

Ghi nhớ nhanh

• Mọi thay đổi đau đầu, nôn vọt, nhìn mờ, buồn ngủ hơn ở trẻ mang shunt phải được xem là có thể cấp cứu – không tự can thiệp vào shunt, cần đánh giá chuyên khoa khẩn.
• Sau co giật sốt, ưu tiên hàng đầu là bảo vệ đường thở và đánh giá ABCDE; cơn đã dừng không có nghĩa là đã an toàn.
• Luôn rà dấu hiệu nguy hiểm chung theo IMCI để quyết định chuyển tuyến kịp thời.
• Ghi chép, báo cáo và cùng nhóm xem lại các tình huống sát nguy cơ là phần bắt buộc của thực hành an toàn, giúp cải thiện năng lực điều dưỡng và kết quả cho trẻ.