Khung cốt lõi

Cấp cứu sản khoa là mọi tình huống trong thai kỳ, chuyển dạ, sau sinh đe dọa tính mạng mẹ và/hoặc thai, sơ sinh (như xuất huyết, nhiễm trùng, tiền sản giật, tai biến thủ thuật). Điều dưỡng cần nắm ba nguyên tắc: ưu tiên an toàn người bệnh, nhận diện sớm và phối hợp đội đa chuyên khoa.

Theo chuẩn năng lực điều dưỡng, người điều dưỡng phải: thu thập và nhận định dấu hiệu nguy hiểm, giao tiếp hiệu quả, thực hiện kỹ thuật trong phạm vi được phân công, ghi chép và báo cáo đầy đủ, tham gia cải tiến chất lượng và an toàn.

Các tình huống điển hình: xuất huyết sau sinh, tiền sản giật/sản giật, nhau tiền đạo – nhau cài răng lược, nhiễm trùng trong buồng ối, băng huyết thai ngoài tử cung, sa dây rốn, vỡ tử cung, suy thai cấp và hồi sức sơ sinh.

Đánh giá và hành động

Cần áp dụng tiếp cận có hệ thống, luôn kết hợp an toàn người bệnh:

• Đánh giá nhanh ABCDE: đường thở, hô hấp, tuần hoàn, ý thức, toàn thân.
• Đo và theo dõi mạch, huyết áp, nhịp thở, nhiệt độ, SpO2, lượng nước tiểu.
• Quan sát chảy máu âm đạo, tình trạng tử cung, dịch ối, nhịp tim thai nếu còn thai.
• Thực hiện y lệnh: truyền dịch, thuốc, xét nghiệm, chuẩn bị can thiệp; bảo đảm nhận diện đúng người bệnh, đúng thuốc, đúng liều và đường dùng.
• Giao tiếp chuẩn với bác sĩ, nữ hộ sinh, đội hồi sức – gây mê, ngân hàng máu; thông báo sớm khi có dấu hiệu nặng.

Ví dụ: với xuất huyết sau sinh, vừa thực hiện gói xử trí (xoa đáy tử cung, thuốc co hồi, đánh giá nguyên nhân, hồi sức dịch, truyền máu theo y lệnh) vừa hỗ trợ sử dụng thuốc chống tiêu sợi huyết tĩnh mạch theo phác đồ nếu được chỉ định, trong khung thời gian khuyến cáo và không có chống chỉ định.

Trình tự quyết định đơn giản

Sai lầm thường gặp

• Chậm nhận diện dấu hiệu cảnh báo: mạch nhanh, tụt huyết áp, sốt, đau tử cung, nhịp tim thai bất thường, ra máu tăng.
• Không báo khẩn khi nghi ngờ tình trạng nặng như nhiễm trùng trong buồng ối, sản giật, sốc mất máu; hoặc chỉ báo miệng nhưng không ghi nhận.
• Làm trước, rửa tay sau: bỏ qua vệ sinh tay, phương tiện phòng hộ cá nhân, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn cho mẹ và sơ sinh.
• Lẫn lộn thuốc, đặc biệt trong nhóm thuốc nguy cơ cao (thuốc co hồi tử cung, thuốc hạ áp, magnesium sulfate, thuốc an thần); không đọc lại nhãn, không đối chiếu y lệnh.
• Không chuẩn bị sẵn cho sơ sinh nguy cơ cao: thiếu thông tin cho đội sơ sinh trong các ca như nhiễm trùng ối, suy thai, mổ khó.
• Giao tiếp kém với gia đình, không giải thích ngắn gọn, dễ gây hoang mang hoặc xung đột.

Báo cáo và đánh giá lại

Bên cạnh xử trí lâm sàng, an toàn người bệnh yêu cầu báo cáo và học từ sự cố:

• Ghi chép đầy đủ thời gian, diễn biến, can thiệp, đáp ứng; đây là cơ sở đánh giá và tiếp tục chăm sóc.
• Báo cáo sự cố, suýt sai sót (như nhầm thuốc, chậm báo động) theo quy trình của cơ sở; không đổ lỗi cá nhân mà tập trung cải tiến hệ thống.
• Tham gia họp rút kinh nghiệm các ca nặng: xuất huyết sau sinh, tử vong mẹ, chuyển tuyến muộn, tai biến khi có nhau tiền đạo – nhau cài răng lược…
• Cập nhật phác đồ, quy trình mới; luôn kiểm tra lại văn bản, y lệnh, hướng dẫn hiện hành trước khi áp dụng.

Ví dụ, với trường hợp nhau tiền đạo nghi nhau cài răng lược, điều dưỡng cần hiểu vai trò chuyển sản phụ tới trung tâm có đội đa chuyên khoa, khả năng hồi sức và truyền máu khối lượng lớn, hạn chế nguy cơ bóc nhau cưỡng bức và chuẩn bị tâm lý – thông tin cho gia đình.

Ghi nhớ nhanh

• Luôn nghĩ đến an toàn mẹ – thai – sơ sinh trước, sau đó mới đến kỹ thuật.
• Đánh giá có hệ thống, không bỏ qua dấu hiệu sinh tồn và tình trạng chảy máu.
• Báo động sớm khi có nghi ngờ, không chờ bằng chứng muộn như ngừng tim, hôn mê.
• Tuân thủ vệ sinh tay, nhận diện đúng người bệnh, đúng thuốc – liều – đường dùng – thời điểm.
• Ghi chép, báo cáo sự cố và suýt sai sót để cải tiến liên tục.
• Luôn soát lại phác đồ và quy trình hiện hành trước khi thực hiện can thiệp có nguy cơ cao.