Khung cốt lõi

Trong chấn thương, chảy máu không kiểm soát là nguyên nhân tử vong có thể phòng ngừa. Điều dưỡng cần tiếp cận có hệ thống theo ưu tiên ABCDE, trong đó kiểm soát chảy máu nặng luôn song song với bảo đảm đường thở và hô hấp. Mục tiêu là: ngừng/giảm chảy máu, duy trì tưới máu tối thiểu, phòng ngừa biến chứng do truyền dịch-máu và đảm bảo an toàn người bệnh.

Theo chuẩn năng lực điều dưỡng, điều dưỡng phải: đánh giá nhanh dấu hiệu nguy hiểm, phối hợp nhóm cấp cứu, thực hiện can thiệp trong phạm vi được phân công, theo dõi sát đáp ứng và báo cáo kịp thời khi tình trạng xấu đi.

Bất kỳ chảy máu nào kèm huyết động không ổn định, ý thức thay đổi hoặc khó thở đều được xem là cấp cứu, cần kích hoạt báo động nội viện, không trì hoãn vì thủ tục hay xét nghiệm.

Đánh giá và hành động

Đánh giá ban đầu tập trung vào: vị trí chảy máu, mức độ mất máu, dấu hiệu sốc và yếu tố nguy cơ (thuốc chống đông, bệnh nền). Điều dưỡng thực hiện song song: bảo vệ đường thở, hỗ trợ hô hấp, thiết lập đường truyền, kiểm soát chảy máu tại chỗ, chuẩn bị truyền dịch-máu theo y lệnh.

Với chảy máu vùng đặc biệt (ổ mắt, mũi, tai, sinh dục…), điều dưỡng vừa sơ cứu trong phạm vi cho phép vừa gọi hỗ trợ chuyên khoa sớm, tránh thao tác có nguy cơ gây hại thêm.

Sai lầm thường gặp

• Chậm nhận diện nặng: tập trung vào vết thương nhìn thấy mà bỏ qua dấu hiệu sốc (mạch nhanh, da lạnh ẩm, lơ mơ).
• Xử trí sai tư thế: cho người bệnh chảy máu mũi ngửa đầu ra sau làm máu chảy xuống họng, tăng nguy cơ sặc; thay vào đó cần cho ngồi hơi cúi ra trước, nhổ máu ra.
• Bỏ sót nguồn chảy máu kín: không kiểm tra lưng, mông, mặt sau chi khi đánh giá ban đầu.
• Không duy trì ép liên tục: ép cầm máu ngắt quãng, kiểm tra quá nhiều khiến máu bật lại, khó kiểm soát.
• Thiếu theo dõi sau khi can thiệp: sau băng ép, đặt vật liệu cầm máu hoặc truyền máu, không theo dõi sát mạch, huyết áp, ý thức, dấu hiệu chèn ép.
• Giao tiếp không rõ ràng: không nhắc lại y lệnh truyền máu, không báo cáo ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường (tụt huyết áp thêm, rối loạn nhịp, co giật cơ…).

Báo cáo và đánh giá lại

Sau mỗi can thiệp, điều dưỡng phải đánh giá lại có hệ thống: lượng máu còn chảy, dấu hiệu sinh tồn, ý thức, mức đau, màu da, lượng nước tiểu nếu có. Khi có thay đổi xấu, cần báo bác sĩ ngay và chuẩn bị phương tiện cấp cứu.

Báo cáo miệng cần ngắn gọn, có cấu trúc, nhấn mạnh: mức độ chảy máu, can thiệp đã làm, đáp ứng, yếu tố nguy cơ đi kèm và điều đang lo ngại nhất. Việc ghi chép phải đầy đủ thời điểm, loại can thiệp, lượng dịch-máu, phản ứng người bệnh, giúp nhóm chăm sóc theo dõi diễn biến và cải tiến quy trình an toàn.

Sau ca bệnh nặng hoặc sự cố, khoa có thể tổ chức trao đổi nội bộ để rút kinh nghiệm, tập trung vào hệ thống (quy trình, phương tiện, phối hợp nhóm) thay vì chỉ cá nhân, phù hợp định hướng an toàn người bệnh.

Ghi nhớ nhanh

1. Luôn ưu tiên ABCDE; kiểm soát chảy máu lớn phải được thực hiện song song với bảo đảm đường thở và hô hấp.
2. Nhìn – sờ – ép: quan sát nguồn máu, sờ đánh giá mạch-ấm da, ép trực tiếp và đủ lâu trước khi nghĩ tới biện pháp phức tạp hơn.
3. Không ngửa đầu người bệnh chảy máu mũi nhiều; cho ngồi hơi cúi ra trước, nhổ máu ra ngoài, bóp chặt phần mềm mũi nếu phù hợp.
4. Theo dõi liên tục: mạch, huyết áp, ý thức, nhịp thở, da, nước tiểu và lượng máu mất; báo ngay khi có dấu hiệu sốc hoặc xấu đi.
5. Đảm bảo an toàn người bệnh qua: tuân thủ quy trình, xác nhận y lệnh, giao tiếp rõ ràng trong nhóm, tôn trọng người bệnh và cập nhật hướng dẫn hiện hành của cơ sở.