Khung cốt lõi

Sốc là tình trạng tưới máu mô không đủ, dẫn đến thiếu oxy và rối loạn chức năng cơ quan. Trong cấp cứu và hồi sức, điều dưỡng phải nhận biết sớm, hỗ trợ can thiệp kịp thời và theo dõi liên tục. Cách tiếp cận nên bám sát đánh giá ABCDE theo hướng dẫn cấp cứu cơ bản và khung năng lực điều dưỡng.

Mục tiêu chính không chỉ là huyết áp “đẹp” mà là cải thiện tưới máu mô: ý thức, da-niêm mạc, nước tiểu, dấu hiệu sinh tồn và xét nghiệm như lactate tùy điều kiện cơ sở. Mọi can thiệp (dịch, thuốc vận mạch, thông khí, can thiệp ngoại khoa) đều cần đánh giá đáp ứng và nguy cơ.

Đánh giá và hành động

Đánh giá ban đầu ưu tiên đường thở, hô hấp, tuần hoàn, tình trạng thần kinh và phơi nhiễm (ABCDE). Khi nghi sốc, điều dưỡng cần:

• Đo và ghi nhận liên tục mạch, huyết áp, nhịp thở, SpO₂, nhiệt độ, ý thức.
• Khám tưới máu: màu da, nhiệt độ chi, thời gian làm đầy mao mạch, lượng và màu nước tiểu.
• Theo dõi dấu hiệu suy cơ quan: khó thở tăng, thiểu niệu, rối loạn ý thức, đau bụng căng.
• Chuẩn bị và thực hiện hồi sức dịch, thuốc vận mạch, thuốc khác theo y lệnh; luôn xác nhận đúng người bệnh, đúng thuốc, đúng liều, đúng đường dùng, đúng thời điểm theo nguyên tắc an toàn thuốc.
• Hỗ trợ kỹ thuật đánh giá đáp ứng dịch theo phác đồ tại đơn vị, ví dụ nâng chân thụ động, theo dõi thay đổi huyết áp, mạch, tưới máu.
• Bảo đảm phòng ngừa nhiễm khuẩn: vệ sinh tay đúng khuyến cáo, sử dụng thiết bị vô khuẩn khi thao tác đường truyền.

Trong sốc nhiễm khuẩn, sau khi đã bù dịch ban đầu theo y lệnh mà huyết áp trung bình còn thấp và tưới máu xấu, cần báo bác sĩ để xem xét thuốc vận mạch và kiểm soát nguồn nhiễm, đồng thời điều dưỡng theo dõi sát đáp ứng.

Sai lầm thường gặp

• Chỉ tập trung vào huyết áp mà bỏ qua tưới máu mô: người bệnh tay chân lạnh, thiểu niệu, lơ mơ nhưng vẫn được coi là “ổn” vì huyết áp còn trong giới hạn.
• Bù dịch kéo dài mà không đánh giá lại: có thể dẫn đến phù phổi, phù mô kẽ, hội chứng khoang bụng với bụng căng, thiểu niệu, khó thở, huyết áp xấu đi.
• Không phát hiện kịp thời dấu hiệu quá tải dịch: tăng áp lực đường thở ở người bệnh thở máy, ran ẩm phổi, cổ tĩnh mạch nổi.
• Ghi chép không đầy đủ: thiếu giờ đo sinh hiệu, lượng dịch vào – ra, mô tả tưới máu; làm giảm khả năng ra quyết định của nhóm điều trị.
• Chậm báo động: người bệnh có thay đổi xấu (tụt huyết áp, thiểu niệu mới, ý thức thay đổi) nhưng không báo bác sĩ và nhóm hồi sức kịp thời.

Báo cáo và đánh giá lại

Mọi thay đổi quan trọng về huyết áp, mạch, nhịp thở, ý thức, nước tiểu hoặc nghi ngờ biến chứng (như hội chứng khoang bụng, sốc nhiễm khuẩn tiến triển) phải được báo ngay theo hệ thống báo động nội viện. Báo cáo cần có cấu trúc, tập trung vào tình huống, nền bệnh, các dấu hiệu chính và can thiệp đã làm.

1. Nhận diện thay đổi xấu.
2. Đánh giá nhanh theo ABCDE.
3. Thực hiện can thiệp ban đầu trong phạm vi cho phép, bảo đảm an toàn và phòng ngừa nhiễm khuẩn.
4. Báo cáo bác sĩ và nhóm hồi sức, chuyển thông tin rõ ràng.
5. Đánh giá lại sau mỗi can thiệp: sinh hiệu, tưới máu, nước tiểu, ý thức.
6. Ghi chép đầy đủ, kịp thời để hỗ trợ liên tục chăm sóc và xem xét chất lượng.

Các sự cố hoặc suýt sai trong dùng thuốc vận mạch, dịch truyền, theo dõi xâm lấn cần được ghi nhận theo hệ thống an toàn người bệnh của cơ sở, trên tinh thần học hỏi và cải tiến.

Ghi nhớ nhanh

• Tưới máu mô quan trọng hơn một con số huyết áp riêng lẻ.
• Đánh giá sốc luôn gắn với ABCDE, không bỏ qua đường thở và hô hấp.
• Sau mỗi bước hồi sức (dịch, thuốc, can thiệp), phải đánh giá lại và ghi chép.
• Cân bằng giữa thiếu dịch và quá tải: cảnh giác dấu hiệu phù phổi, hội chứng khoang bụng.
• Làm việc nhóm, giao tiếp rõ ràng và vệ sinh tay đúng là trụ cột an toàn người bệnh trong ICU.