Khung cốt lõi

Khi nghi ngộ độc, điều dưỡng cần giữ trọng tâm vào an toàn người bệnh: ổn định dấu hiệu sinh tồn, nhận diện sớm tình trạng xấu đi, phối hợp nhóm và dùng thuốc giải độc đúng phác đồ. Ngộ độc có thể do thuốc, hóa chất, rượu, thực phẩm, khí… nên tiếp cận phải có hệ thống, tránh bỏ sót thông tin quan trọng.

Ba trụ cột chính trong mọi trường hợp nghi ngộ độc là: đánh giá ban đầu (theo ABCDE), xác định tối đa có thể về chất, thời điểm, liều phơi nhiễm, và kết nối nguồn tư vấn độc chất (trung tâm chống độc, hướng dẫn của bệnh viện) để quyết định can thiệp và thuốc giải độc.

Đánh giá và hành động

Đánh giá ban đầu ưu tiên bảo đảm đường thở, hô hấp, tuần hoàn, ý thức, kèm theo kiểm soát đường huyết, đau và thân nhiệt. Người bệnh ngộ độc có thể diễn tiến nhanh; WHO nhấn mạnh tầm quan trọng của tiếp cận có cấu trúc và theo dõi liên tục trong cấp cứu.

Paracetamol là ví dụ thường gặp: ngay cả khi xét nghiệm ban đầu chưa thay đổi rõ, người bệnh uống lượng lớn vẫn có nguy cơ tổn thương gan muộn. Điều dưỡng cần hỗ trợ lấy thông tin chính xác về thời điểm và lượng uống, chuẩn bị xét nghiệm theo y lệnh và phối hợp bắt đầu thuốc giải độc nếu phác đồ yêu cầu, không chờ men gan tăng mới xử trí.

Sai lầm thường gặp

• Tập trung tìm chất độc mà quên ổn định ABCDE, dẫn đến chậm xử trí suy hô hấp, tụt huyết áp.
• Không ghi chép đầy đủ thời điểm uống/tiếp xúc, liều ước tính, đường dùng; làm khó cho bác sĩ và trung tâm chống độc khi cần ra quyết định.
• Tự diễn giải hướng dẫn thuốc giải độc, không đối chiếu phác đồ và y lệnh hiện hành, dễ dùng sai thuốc, sai thời điểm.
• Bỏ qua theo dõi liên tục sau khi dùng thuốc giải độc (huyết áp, nhịp tim, ý thức, xét nghiệm theo kế hoạch), trong khi nhiều thuốc có thể gây tác dụng không mong muốn hoặc diễn tiến ngộ độc vẫn tiếp tục.
• Không kích hoạt kịp thời hỗ trợ chuyên môn (trung tâm chống độc, bác sĩ trực) khi có dấu hiệu xấu đi như khó thở, co giật, thay đổi nhanh ý thức.

Báo cáo và đánh giá lại

Ngộ độc và dùng thuốc giải độc là tình huống nguy cơ cao về an toàn người bệnh. Theo định hướng của các tài liệu về an toàn thuốc và an toàn người bệnh, điều dưỡng cần báo cáo kịp thời các sự cố hoặc gần xảy ra sự cố (ví dụ: chuẩn bị nhầm thuốc giải độc nhưng phát hiện trước khi tiêm) để hệ thống rút kinh nghiệm.

1. Báo cáo trong kíp trực: thông tin ngay cho bác sĩ khi tình trạng người bệnh thay đổi sau khi dùng thuốc giải độc; cập nhật đầy đủ vào hồ sơ.
2. Báo cáo hệ thống an toàn: tuân thủ quy trình báo cáo sự cố của cơ sở, không đổ lỗi cá nhân, tập trung vào học từ sai sót.
3. Đánh giá lại: sau mỗi ca ngộ độc, kíp chăm sóc nên rà soát quy trình, so sánh với phác đồ hiện hành và hướng dẫn của trung tâm chống độc để cải thiện lần sau.
4. Liên tục cập nhật: vì thuốc, phác đồ và khuyến cáo có thể thay đổi, điều dưỡng cần thường xuyên kiểm tra quy trình, y lệnh và tài liệu mới của cơ sở.

Ghi nhớ nhanh

• Ưu tiên sống còn: luôn theo nguyên tắc ABCDE, không trì hoãn vì bận tìm chất độc.
• Hỏi và ghi rõ: chất nghi ngờ, dạng dùng, thời điểm, ước tính liều, đường dùng, mục đích.
• Liên hệ sớm nguồn tư vấn độc chất: cung cấp thông tin chuẩn xác để nhận hướng dẫn phù hợp.
• Thuốc giải độc: chỉ chuẩn bị và dùng theo phác đồ và y lệnh; kiểm tra kỹ an toàn thuốc.
• Theo dõi sát và báo cáo: quan sát liên tục, ghi chép đầy đủ, báo cáo dấu hiệu xấu đi và mọi sự cố an toàn thuốc.
• Luôn kiểm tra tài liệu hiện hành: phác đồ, quy trình, hướng dẫn có thể cập nhật; không dựa vào ghi nhớ cũ.