Khung cốt lõi

Người lớn và người cao tuổi thường sống chung với nhiều bệnh mạn tính, dùng nhiều thuốc, chức năng thể chất và nhận thức giảm dần. Chăm sóc điều dưỡng cần lấy người bệnh làm trung tâm, tôn trọng giá trị sống của họ, đồng thời bảo đảm an toàn người bệnh theo khuyến cáo của các tài liệu về an toàn và chất lượng chăm sóc.

Khung đánh giá cơ bản gồm ba trụ cột: chức năng (tự chăm sóc, đi lại, sinh hoạt), bệnh tật – điều trị (bệnh mạn tính, triệu chứng, thuốc đang dùng) và hoàn cảnh – hỗ trợ xã hội (gia đình, người chăm sóc, điều kiện sống). Điều dưỡng cần phối hợp đa chuyên ngành, lắng nghe người bệnh và gia đình, và ghi chép rõ ràng trong hồ sơ.

Khi chăm sóc người cao tuổi, cần chú ý: nguy cơ té ngã, suy dinh dưỡng, hội chứng dễ tổn thương, sa sút trí tuệ, trầm cảm, đau mạn tính và biến chứng bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, bệnh hô hấp mạn.

Đánh giá và hành động

Đánh giá ban đầu phải có cấu trúc, tránh bỏ sót. Một trình tự gợi ý:

1. Hỏi lý do đến khám/nhập viện, triệu chứng hiện tại, thời điểm bắt đầu.
2. Khai thác bệnh sử: bệnh mạn tính, lần té ngã, nhập viện gần đây, tiền sử tim mạch, đái tháo đường, hô hấp mạn, ung thư.
3. Đánh giá chức năng: tự ăn uống, tắm rửa, mặc quần áo, đi lại, sử dụng nhà vệ sinh.
4. Tầm soát nhận thức và tâm trạng bằng câu hỏi đơn giản, quan sát: lú lẫn, hay quên, khí sắc trầm.
5. Rà soát toàn bộ thuốc: kê đơn, không kê đơn, thực phẩm chức năng, thảo dược; ghi liều dùng theo y lệnh hiện hành.
6. Đánh giá nguy cơ té ngã, loét do tỳ đè, suy dinh dưỡng, tuân thủ điều trị.
7. Thảo luận mục tiêu chăm sóc với người bệnh và gia đình, thống nhất ưu tiên.

Hành động điều dưỡng tập trung vào: đảm bảo an toàn (giường, dụng cụ trợ giúp, môi trường), theo dõi sát các dấu hiệu nặng, hỗ trợ hoạt động hằng ngày, giáo dục sức khỏe về bệnh không lây nhiễm, điều chỉnh giao tiếp phù hợp với khả năng nghe, nhìn, nhận thức của người bệnh.

Sai lầm thường gặp

Ngoài ra, dễ bỏ qua các dấu hiệu kín đáo như sụt cân, mệt mỏi, giảm sức nắm tay, giảm tốc độ đi lại – những yếu tố gợi ý hội chứng dễ tổn thương cần được đánh giá kỹ hơn và phối hợp đa chuyên ngành.

Báo cáo và đánh giá lại

Mọi dấu hiệu xấu đi (đau ngực mới xuất hiện, khó thở tăng, lú lẫn cấp, ngã, thay đổi ý thức, đường huyết hoặc huyết áp bất thường theo ngưỡng của cơ sở) cần được báo ngay cho bác sĩ hoặc người phụ trách và ghi nhận đầy đủ vào hồ sơ. Các tài liệu về an toàn người bệnh khuyến khích báo cáo sai sót và sự cố liên quan đến thuốc, té ngã, nhầm lẫn người bệnh để cải tiến hệ thống.

Đánh giá lại nên được thực hiện định kỳ: theo dõi thay đổi chức năng hằng ngày, mức độ tự chăm sóc, đáp ứng điều trị bệnh mạn tính, tác dụng phụ của thuốc, gánh nặng của người chăm sóc. Mỗi lần đánh giá lại là cơ hội điều chỉnh mục tiêu chăm sóc, tăng cường giáo dục sức khỏe và phối hợp với các dịch vụ hỗ trợ cộng đồng khi có.

Điều dưỡng cần sử dụng các biểu mẫu, thang điểm và quy trình chuẩn của cơ sở; khi có cập nhật mới, cần chủ động học và áp dụng, đồng thời luôn kiểm tra y lệnh và quy trình hiện hành trước khi thực hiện thủ thuật, dùng thuốc hoặc chuyển tuyến.

Ghi nhớ nhanh

• Thấy người – không chỉ thấy bệnh: luôn hỏi về chức năng, tâm lý và hoàn cảnh sống.
• Thuốc: ghi đủ, hỏi kỹ, đối chiếu; cảnh giác với đa trị liệu.
• An toàn: phòng té ngã, sai sót thuốc, loét tỳ đè; báo cáo sự cố để học tập, không đổ lỗi.
• Giao tiếp: nói chậm, rõ, từng bước; tôn trọng phẩm giá và quyền tự quyết của người bệnh.
• Bệnh không lây nhiễm: hỗ trợ kiểm soát lâu dài tim mạch, đái tháo đường, hô hấp mạn, ung thư bằng theo dõi, giáo dục và phối hợp liên tục.
• Đánh giá lại: tình trạng người cao tuổi thay đổi nhanh; luôn quan sát, ghi chép, báo cáo kịp thời.