Khung cốt lõi

Chăm sóc chu phẫu bao gồm giai đoạn trước mổ, trong mổ và sau mổ. Điều dưỡng giữ vai trò trung tâm trong bảo đảm an toàn người bệnh, phối hợp liên ngành và giao tiếp hiệu quả với người bệnh – gia đình. Chuẩn năng lực điều dưỡng nhấn mạnh: đánh giá toàn diện, lập kế hoạch chăm sóc, thực hiện y lệnh an toàn, theo dõi phát hiện sớm bất thường và báo cáo kịp thời.

Với người lớn và người cao tuổi, cần chú ý hơn đến bệnh không lây nhiễm kèm theo (tim mạch, hô hấp mạn, đái tháo đường, ung thư…) vì làm tăng nguy cơ biến chứng gây mê, chảy máu, nhiễm khuẩn và chậm hồi phục. Điều dưỡng cần nắm bệnh sử, thuốc đang dùng, mức độ tự chăm sóc và hỗ trợ xã hội của người bệnh.

Đánh giá và hành động

Trong mọi giai đoạn, ưu tiên theo nguyên tắc ABCDE (đường thở, hô hấp, tuần hoàn, ý thức, toàn thân). Khi thấy thay đổi đột ngột (ví dụ thở nông, SpO₂ giảm, mạch nhanh, dẫn lưu ra máu nhiều) phải dừng lại đánh giá có hệ thống, không chỉ tập trung vào một thông số đơn lẻ.

Khi nghi ngờ tồn dư phong bế thần kinh cơ sau gây mê (thở nông, yếu cơ, SpO₂ giảm khi buồn ngủ), điều dưỡng cần hỗ trợ thông khí – tư thế đường thở, cho thở oxy theo y lệnh, gọi bác sĩ gây mê và chuẩn bị phương tiện, thuốc theo phác đồ của cơ sở.

Trong trường hợp dịch dẫn lưu tăng nhanh, đổi sang máu đỏ tươi kèm mạch nhanh, người bệnh có nguy cơ chảy máu sau mổ. Cần kiểm tra ABC, đánh giá vết mổ và hệ thống dẫn lưu, giữ nguyên hệ thống, báo phẫu thuật khẩn và chuẩn bị lấy xét nghiệm, dịch truyền, các phương tiện hồi sức theo y lệnh.

Sai lầm thường gặp

• Chỉ nhìn một chỉ số (ví dụ chỉ số SpO₂) mà không đánh giá lâm sàng toàn diện (mức độ tỉnh, kiểu thở, màu da, mồ hôi, đau ngực, khó thở…).
• Bỏ qua bệnh nền NCD vì nghĩ mổ “nhỏ”, dẫn đến kiểm soát đường huyết, huyết áp, hen phế quản không đầy đủ trước và sau mổ.
• Thiếu giao tiếp rõ ràng khi bàn giao giữa buồng mổ – hồi tỉnh – khoa điều trị, làm mất thông tin quan trọng về loại phẫu thuật, lượng mất máu ước tính, thuốc đã dùng.
• Tự ý tháo, kẹp, xả dẫn lưu hoặc thay đổi mức hút mà không có y lệnh hay hiểu rõ hệ thống, có thể gây tụ dịch, chảy máu hoặc tổn thương mô.
• Không ghi chép kịp thời lượng dịch dẫn lưu, lượng nước tiểu, dấu hiệu sinh tồn; làm chậm nhận diện xu hướng xấu đi.
• Quên nhắc người bệnh thực hiện vận động sớm, tập thở – ho hiệu quả khi tình trạng cho phép, làm tăng nguy cơ viêm phổi, huyết khối tĩnh mạch sâu, chậm phục hồi.

Báo cáo và đánh giá lại

Theo quan điểm an toàn người bệnh, mọi dấu hiệu bất thường sau mổ cần được coi là cảnh báo sớm và báo cáo theo tuyến thích hợp. Điều dưỡng có trách nhiệm mô tả khách quan: thời gian, dấu hiệu sinh tồn, lượng dịch dẫn lưu, mức độ đau, ý thức, can thiệp đã thực hiện.

1. Nhận diện sự cố hoặc gần như sự cố (ví dụ suýt đặt sai người, phát hiện chảy máu sớm…).
2. Báo ngay cho bác sĩ phụ trách và/hoặc ê-kíp gây mê – phẫu thuật theo quy định của cơ sở.
3. Ghi chép đầy đủ, trung thực vào hồ sơ và, nếu có hệ thống báo cáo sự cố, thực hiện theo hướng dẫn nội bộ.
4. Tham gia họp rút kinh nghiệm, phân tích nguyên nhân gốc rễ khi được yêu cầu; tập trung vào cải tiến hệ thống, không đổ lỗi cá nhân.
5. Điều chỉnh kế hoạch chăm sóc: tần suất theo dõi, giáo dục sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, phối hợp đa chuyên khoa.

Ghi nhớ nhanh

• Luôn nghĩ đến ABCDE trong mọi tình huống chu phẫu; bất kỳ thay đổi nào ở đường thở, nhịp thở, mạch, ý thức đều là ưu tiên hàng đầu.
• Người cao tuổi và người có bệnh không lây nhiễm dễ biến chứng sau mổ; cần đánh giá kỹ và theo dõi sát hơn.
• Dẫn lưu sau mổ: quan sát màu sắc, số lượng, tính chất và xu hướng theo thời gian; báo ngay khi tăng nhanh, đỏ tươi hoặc kèm dấu hiệu sốc.
• Không tự ý thay đổi thiết lập dẫn lưu, thuốc hay can thiệp xâm lấn ngoài phạm vi được phân công; luôn kiểm tra y lệnh, quy trình hiện hành.
• Giao tiếp hiệu quả, bàn giao có cấu trúc, ghi chép đầy đủ là hàng rào an toàn quan trọng cho người bệnh chu phẫu.