Khung cốt lõi

Người lớn và người cao tuổi có bệnh hô hấp mạn như giãn phế quản, COPD, xơ phổi, hen, bệnh phổi nghề nghiệp… thường sống lâu dài với khó thở, ho, khạc đờm và hạn chế hoạt động. Điều dưỡng cần phối hợp chăm sóc toàn diện, liên tục, an toàn, lấy người bệnh làm trung tâm theo chuẩn năng lực nghề nghiệp, đồng thời lồng ghép quản lý bệnh không lây nhiễm.

Ba mục tiêu chính:

• Đảm bảo thông khí và oxy hóa tối ưu theo y lệnh, phát hiện sớm nguy cơ suy hô hấp.
• Hỗ trợ người bệnh tự quản lý triệu chứng: ho, khạc đờm, khó thở, mệt, lo âu.
• Ngăn ngừa biến chứng, đợt cấp và giảm tái nhập viện thông qua giáo dục sức khỏe, tuân thủ điều trị, bỏ thuốc lá và tiêm chủng theo khuyến cáo hiện hành.

Nguyên tắc an toàn người bệnh: làm đúng người, đúng can thiệp, đúng thời điểm, đúng đường, an toàn nhất có thể; luôn kiểm tra chéo, trao đổi rõ ràng trong nhóm và khuyến khích người bệnh tham gia quyết định.

Đánh giá và hành động

Áp dụng tiếp cận có hệ thống, ưu tiên đường thở – hô hấp – tuần hoàn. Khi người bệnh khó thở tăng, ho khan nhiều, SpO₂ giảm hoặc thay đổi ý thức, cần đánh giá nhanh và gọi hỗ trợ khẩn theo quy trình.

Bảng gợi ý đánh giá – hành động trong chăm sóc hô hấp người lớn:

Sai lầm thường gặp

• Tập trung vào con số SpO₂ mà bỏ qua đánh giá lâm sàng như co kéo, tím, mệt lả hoặc thay đổi ý thức. Cần kết hợp nhận định chủ quan và khách quan.
• Cho rằng ho nhiều là xấu nên né tránh hướng dẫn ho hiệu quả. Với bệnh tăng tiết đờm, ho – khạc đờm đúng kỹ thuật giúp làm sạch đường thở, giảm nhiễm trùng.
• Lạm dụng tư thế nằm ngửa lâu, ít xoay trở. Điều này làm ứ đọng dịch tiết, tăng nguy cơ viêm phổi, loét tỳ đè; cần thay đổi tư thế định kỳ, ưu tiên tư thế giúp dễ thở nếu không chống chỉ định.
• Bỏ qua chăm sóc môi trường: phòng kín, thiếu thông khí, nhiều khói thuốc, mùi hóa chất, tiếng ồn… làm nặng khó thở, lo âu; cần tạo môi trường sạch, thông thoáng, không khói thuốc.
• Giáo dục sức khỏe chung chung, không cá thể hóa. Ví dụ người bệnh giãn phế quản nhiều đờm cần hướng dẫn kỹ hơn về dẫn lưu tư thế, uống nước khi được phép, nhận biết đợt cấp; người bệnh xơ phổi cần hiểu nguy cơ khi tự ý thay đổi mức oxy.

Báo cáo và đánh giá lại

Trong quản lý bệnh hô hấp mạn, chăm sóc là quá trình lặp lại: nhận định – can thiệp – đánh giá lại – điều chỉnh. Khi có dấu hiệu nặng lên (khó thở tăng, đờm đổi màu và tăng nhiều, sốt, đau ngực, SpO₂ giảm, phù ngoại biên, lú lẫn), điều dưỡng cần:

1. Đánh giá nhanh an toàn người bệnh, ưu tiên ổn định đường thở, hô hấp.
2. Báo bác sĩ hoặc nhóm cấp cứu kịp thời, cung cấp thông tin rõ, ngắn gọn, có cấu trúc (như tóm tắt tình trạng hiện tại, nền bệnh, can thiệp đã làm, đáp ứng).
3. Ghi chép đầy đủ thời điểm phát hiện, diễn biến, can thiệp, người được báo và y lệnh nhận được.
4. Theo dõi liên tục sau can thiệp: nhịp thở, SpO₂, mức độ khó thở, ho, đờm, dấu hiệu suy tuần hoàn.
5. Tham gia các hoạt động cải tiến chất lượng và an toàn người bệnh, chia sẻ bài học từ tình huống khó hoặc gần gây hại, tuân thủ quy trình phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn hiện hành.

Với mọi quyết định liên quan thuốc, oxy, thủ thuật, điều dưỡng cần đối chiếu y lệnh, phác đồ và quy trình tại cơ sở, vì chỉ định, liều lượng, giới hạn mục tiêu có thể thay đổi theo cập nhật chuyên môn.

Ghi nhớ nhanh

• Tập trung người bệnh: tôn trọng nhu cầu, mục tiêu sống và khả năng tự quản lý; giải thích dễ hiểu, lặp lại nhiều lần, kết hợp người chăm sóc.
• Luôn đánh giá đường thở và hô hấp trước, không chờ bất thường nặng mới xử trí.
• Khuyến khích ho – khạc đờm đúng cách, làm ẩm, vận động và uống đủ dịch khi không chống chỉ định để hỗ trợ làm sạch đường thở.
• Sử dụng oxy và khí dung theo y lệnh, theo dõi đáp ứng, cảnh giác cả thiếu lẫn thừa.
• Phòng ngừa nhiễm khuẩn: vệ sinh tay đúng, thiết bị thở – hút vô khuẩn, vệ sinh mở khí quản chuẩn, tiêm chủng phòng bệnh hô hấp theo khuyến cáo hiện hành.
• Nhận biết sớm dấu hiệu đợt cấp và báo kịp thời: khó thở tăng, đờm thay đổi, sốt, đau ngực, giảm gắng sức, phù, rối loạn ý thức.
• Luôn kiểm tra văn bản, quy trình, y lệnh và hướng dẫn hiện hành tại cơ sở, vì phác đồ bệnh hô hấp và thuốc được cập nhật theo thời gian.