Khung cốt lõi
Phòng ngừa nhiễm khuẩn là năng lực nền tảng của điều dưỡng, gắn với an toàn người bệnh và an toàn bản thân. Chuẩn năng lực điều dưỡng Việt Nam nhấn mạnh việc tuân thủ quy trình vô khuẩn, vệ sinh tay, sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân, xử trí chất thải và báo cáo sự cố liên quan nhiễm khuẩn.
WHO khuyến nghị xây dựng thói quen chuẩn trong mọi tiếp xúc người bệnh, không chỉ khi làm thủ thuật xâm lấn. Ba trụ cột cần ghi nhớ:
- Ngăn lây truyền qua tay và bề mặt.
- Ngăn tái sử dụng sai cách dụng cụ dùng một lần hoặc dùng chung không đúng.
- Xử lý đúng đồ vải, chất thải và đồ dùng của người bệnh.
| Tình huống | Hành vi an toàn cốt lõi |
|---|
| Dùng ống nghe cho nhiều người bệnh | Vệ sinh tay, làm sạch/khử khuẩn bề mặt tiếp xúc giữa từng người bệnh; ưu tiên dành riêng khi có chỉ định cách ly |
| Thay ga dính dịch cơ thể | Cuộn mặt bẩn vào trong, tránh chạm vào đồng phục, cho ngay vào túi hoặc thùng quy định tại chỗ phát sinh |
| Tiêm truyền và dùng lọ đa liều | Không tái sử dụng bơm kim tiêm; tôn trọng nguyên tắc vô khuẩn khi chọc lọ thuốc, loại bỏ vật sắc nhọn an toàn |
Đánh giá và hành động
Điều dưỡng cần đánh giá nhanh nguy cơ nhiễm khuẩn trước, trong và sau mỗi can thiệp.
- Đánh giá người bệnh và môi trường: có dịch cơ thể, vết thương, dụng cụ xâm lấn, dấu hiệu nhiễm khuẩn hoặc yêu cầu cách ly không.
- Quyết định vệ sinh tay: theo 5 thời điểm của WHO (trước chạm người bệnh, trước thủ thuật vô khuẩn, sau phơi nhiễm dịch cơ thể, sau chạm người bệnh, sau chạm môi trường xung quanh người bệnh).
- Chọn phương tiện phòng hộ cá nhân theo nguy cơ: găng, khẩu trang, áo choàng, kính bảo hộ; mang đúng trình tự và tháo bỏ an toàn.
- Xử trí dụng cụ và đồ vải:
- Dụng cụ dùng một lần: bỏ ngay sau sử dụng vào hộp/túi đúng phân loại, không tháo lắp lại kim, không dùng lại bơm tiêm hay dây truyền.
- Dụng cụ dùng lại: vận chuyển an toàn tới nơi xử lý, không rửa sơ bằng tay trần tại buồng bệnh.
- Đồ vải bẩn: xử lý tại chỗ phát sinh, tránh lắc mạnh, không để tiếp xúc với da và đồng phục.
Trong thực tế, cần luôn đối chiếu y lệnh, hướng dẫn nội bộ và quy trình phòng ngừa kiểm soát nhiễm khuẩn hiện hành của cơ sở.
Sai lầm thường gặp
- Dùng chung ống nghe, máy đo huyết áp giữa nhiều người bệnh mà không làm sạch màng nghe, vòng bít và bề mặt tiếp xúc.
- Chỉ rửa tay khi bẩn nhìn thấy được, bỏ qua các thời điểm WHO khuyến cáo.
- Cho rằng thay kim là đủ để tái sử dụng lại bơm tiêm, dẫn đến nguy cơ lây nhiễm chéo qua phần bơm đã nhiễm bẩn.
- Bê đồ vải bẩn áp sát người, không cuộn mặt bẩn vào trong, không dùng bao đựng quy định tại nơi phát sinh.
- Không đánh giá lại sau khi có phơi nhiễm (kim đâm, bắn dịch vào niêm mạc) và không báo cáo theo quy định.
Báo cáo và đánh giá lại
WHO về an toàn người bệnh nhấn mạnh: báo cáo sự cố là nền tảng học hỏi, không nhằm trừng phạt. Trong phòng ngừa nhiễm khuẩn, các sự kiện nên báo cáo gồm: phơi nhiễm nghề nghiệp, phá vỡ hàng rào vô khuẩn, dùng chung hoặc tái sử dụng sai quy định, sai sót trong xử lý chất thải và đồ vải, chùm ca nhiễm khuẩn bệnh viện bất thường.
Sau báo cáo cần đánh giá lại:
- Nguyên nhân gốc: thiếu kiến thức, thiếu phương tiện, quy trình khó thực hiện, áp lực công việc hay phối hợp nhóm kém.
- Biện pháp cải tiến: nhắc lại quy trình, huấn luyện, cải thiện sẵn có vật tư, điều chỉnh quy trình theo khuyến cáo IPC của WHO nếu phù hợp.
- Theo dõi kết quả: thay đổi tỷ lệ tuân thủ vệ sinh tay, tỷ lệ sự cố tương tự.
Ghi nhớ nhanh
- Vệ sinh tay đúng thời điểm là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để phòng ngừa lây nhiễm qua tiếp xúc.
- Mọi bơm kim tiêm sau sử dụng đều được coi là nhiễm bẩn; không sử dụng lại, kể cả với lọ đa liều.
- Dụng cụ, ống nghe, máy đo huyết áp dùng chung phải được làm sạch/khử khuẩn phần tiếp xúc sau mỗi người bệnh.
- Đồ vải dính dịch cơ thể: cuộn mặt bẩn vào trong, không áp vào người, cho ngay vào túi hoặc thùng quy định tại nơi phát sinh.
- Luôn báo cáo phơi nhiễm và sự cố liên quan nhiễm khuẩn; đây là cơ hội cải tiến hệ thống, phù hợp định hướng an toàn người bệnh của WHO và khung năng lực điều dưỡng Việt Nam.