Khung cốt lõi

Loét tì đè là tổn thương da và/hoặc mô dưới da do áp lực kéo dài, thường gặp ở người bệnh bất động, suy kiệt, rối loạn cảm giác. Điều dưỡng có vai trò trung tâm trong nhận diện nguy cơ sớm, phòng ngừa, phát hiện và báo cáo tổn thương mới, phù hợp định hướng an toàn người bệnh của các chương trình khuyến cáo quốc tế.

Các nguyên tắc chính:

• Đánh giá nguy cơ loét tì đè ngay khi tiếp nhận và định kỳ, đồng thời quan sát da toàn thân.
• Kết hợp giảm áp lực, giữ da sạch – khô – ẩm vừa đủ, dinh dưỡng và vận động phù hợp.
• Ghi chép, báo cáo đầy đủ mọi thay đổi của da để hỗ trợ ra quyết định an toàn, làm việc nhóm và chuyển giao người bệnh hiệu quả.

Bốn yếu tố cơ bản cần luôn nghĩ đến là: áp lực kéo dài, ma sát – cắt trượt, độ ẩm da, tình trạng dinh dưỡng và tưới máu mô.

Đánh giá và hành động

Đánh giá nên bắt đầu càng sớm càng tốt, thường gắn với lần khám ban đầu và mỗi lần thay đổi tình trạng người bệnh, tư thế hoặc thiết bị tì đè (nẹp, mặt nạ, sond…).

Trình tự quyết định đơn giản khi phát hiện vùng đỏ da vùng tì đè:

1. Đánh giá: da còn nguyên hay đã phồng rộp, trợt, loét sâu?
2. Nếu da còn nguyên, đỏ không nhạt khi ấn: coi như tổn thương sớm, giải phóng áp lực tức thì.
3. Ghi chép vị trí, kích thước, màu sắc, cảm giác đau; thông báo bác sĩ và nhóm điều trị.
4. Rà soát lại toàn bộ kế hoạch phòng ngừa: tư thế, bề mặt nằm, chăm sóc da, dinh dưỡng.
5. Theo dõi tiến triển ít nhất mỗi ca trực, tăng tần suất nếu người bệnh nguy cơ cao.

Sai lầm thường gặp

• Chỉ nhìn vùng dễ thấy: bỏ sót chẩm, gót chân, hai bên hông, vùng dưới thiết bị cố định.
• Đánh giá một lần lúc nhập viện rồi không xem lại khi tình trạng thay đổi (phẫu thuật, giảm khả năng vận động, dùng thuốc an thần…).
• Coi da đỏ "sẽ tự hết" mà không giảm áp lực hoặc ghi nhận, dẫn đến tiến triển nhanh thành loét.
• Kéo trượt người bệnh lên đầu giường trên ga nhăn, gây ma sát và cắt trượt, làm nặng thêm tổn thương mô sâu.
• Không trao đổi với gia đình về tầm quan trọng của thay đổi tư thế và giữ da khô – sạch, khiến can thiệp không được duy trì liên tục.

Báo cáo và đánh giá lại

Theo định hướng an toàn người bệnh, điều dưỡng cần báo cáo kịp thời các biến cố và nguy cơ để cả nhóm cùng điều chỉnh kế hoạch. Khi phát hiện hoặc nghi ngờ loét tì đè:

• Báo ngay cho bác sĩ hoặc người phụ trách ca trực, nêu rõ vị trí, mức độ, thời điểm phát hiện.
• Ghi chép trung thực, đầy đủ trong hồ sơ chăm sóc: mô tả tổn thương, yếu tố nguy cơ liên quan, can thiệp đã thực hiện, phản ứng của người bệnh.
• Tham gia trao đổi nhóm về các điểm có thể cải thiện: thay đổi quy trình xoay trở an toàn, chuẩn bị bề mặt nằm phù hợp, tăng cường giáo dục người bệnh – gia đình.
• Đánh giá lại nguy cơ loét tì đè theo lịch của đơn vị và mỗi khi người bệnh chuyển buồng, chuyển khoa hoặc thay đổi mức phụ thuộc.

Việc báo cáo cần gắn với văn hóa không đổ lỗi, tập trung vào học hỏi và cải tiến hệ thống, phù hợp tinh thần an toàn người bệnh đa ngành.

Ghi nhớ nhanh

• Đánh giá sớm: kiểm tra da và điểm tì đè ngay khi tiếp nhận, sau thủ thuật, sau thay đổi tư thế hoặc thiết bị.
• Nhìn – sờ – hỏi đau: đỏ da không nhạt khi ấn, nóng, đau, cứng là dấu hiệu cảnh báo.
• Giảm áp lực: tư thế, bề mặt đệm, tránh kéo trượt và ga nhăn, xem kỹ vùng dưới thiết bị.
• Đồng hành cùng người bệnh và gia đình trong duy trì thay đổi tư thế, vệ sinh và dinh dưỡng.
• Báo cáo sớm, ghi chép rõ, đánh giá lại định kỳ theo quy trình và y lệnh hiện hành của cơ sở.